مقالۀ پیش رو، در مقام بیان اهمیت ماه رجب و لزوم استفاده از فیوضات توحیدی این ماه، برگرفته از سخنان حضرت علاّمه طهرانی و آیتاللَه سیّد محمدمحسن طهرانی است.
اعمال ماه رجب و اهمیت آن
16یا اینکه اگر در هر شهرى امامزادۀ صحیحالسّند و معتمد و موثَّقی هست، انسان مىتواند به آنجا برود و از فیوضات آنجا بهرهمند بشود.1
از پیغمبر اکرم نقل میکنند که فرمودند: «ملائکۀ آسمان و زمین، در شب اوّل رجب همه در خانۀ کعبه جمع و در آنجا مشغول طواف مىشوند.»2 لذا مکه و عمرۀ رجبیه ثواب حج را دارد و بسیار مؤکد است و همانطور که مرحوم آقا در روح مجردشان فرمودهاند، زیارت علىبنموسىالرضا علیهماالسلام در ماه رجب، ثواب حج را دارد.3 و حتّى روایاتى که دربارۀ [فضیلت] زیارت امام رضا علیهالسّلام [در ماه رجب] آمده، خیلى روایات عجیبی است.4
مناسبتهای ماه رجب
1. لیلةالرّغائب
اولین شب جمعه از ماه رجب را لیلةالرّغائب5 مینامند. این شب بسیار مهم است و تمام اساتید تأکید میکردند که شاگردان اعمال آن شب را که بین نماز مغرب و عشاء میباشد، انجام دهند.6
اولیاء الهی بهقدری بر این شب تأکید مینمودند که از کلمات آنها این مطلب بهدست میآید که اگر کسی اعمال چنین شبى را از دست بدهد، آن سال را باخته است!7
شب رغائب، شبى است که آن نفحات خاصّۀ الهیّه که خداى متعال به بندگان خاص و اولیائش وعده داده است، براى آنها نازل مى شود.8
کیفیّت اعمال لیلةالرغائب
در روایت9 داریم که اگر شخصى ماه رجب بر او داخل شود، [باید] پنجشنبهاى را روزه بگیرد که شب جمعۀ آن، اولین شب جمعه ماه رجب است.10 و در شب جمعه، بین نماز مغرب و عشاء، دوازده رکعت نماز بخواند: شش تا دو رکعت و در هر رکعتى بعد از سورۀ حمد، سه مرتبه سورۀ ﴿إنّا أنزَلناهُ﴾ و دوازده مرتبه سورۀ ﴿قُل هُوَ اللَه أحَد﴾. بعد از تمام شدن این دوازده رکعت، هفتاد مرتبه «اللَهمَّ صَلِّ عَلى مُحَمّدٍ النَّبّىِّ الأمّىِّ وَ عَلى آلِه» بگوید، سپس سر به سجده بگذارد و هفتاد مرتبه: «سُبوحٌ قُدّوس رَبُّ المَلائکة و الرّوح» بگوید، دوباره سر بردارد و هفتاد مرتبه: «رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَم و تَجاوَز عَمّا تَعلَم إنَّک أنتَ العَلىُّ الأعَظَم» بگوید، دوباره سر به سجده بگذارد و هفتاد مرتبه: «سُبوحٌ قُدّوس رَبُّ المَلائکة و الرّوح» بگوید. خداوند تمام گناهان او را مىآمرزد و هر حاجتى را که بخواهد، خداوند به او عطا مىکند.11
- شرح حدیث عنوان بصری، جلسۀ 27.
- وسائل الشّیعة، ج 8 ، ص 99.
- کافى، ج 4، فروع، کتاب الحج و المزار، باب فضل زیارت أبیالحسن الرضا علیهالسلام، ص 584.
- شرح حدیث عنوان بصری، جلسۀ 27.
- قابل ذکر است که سند لیلةالرغائب منحصر در نقل آن در کتب عامه نمیباشد. سیدبنطاووس در کتاب الاقبال ج3، ص 185 مینویسد: در برخی از کتب اصحاب امامیه نیز آمده است و ایشان از آن منبع اخذ نموده است. «وجدنا ذلک فی کتب العبادات مرویّاً عن النبی صلّی الله علیه و آله و نقلتُه أنا مِن بعضِ کتبِ أصحابِنا رَحِمَهُم اللَهُ.»
همچنین سند اعمال لیلةالرغائب منحصر در نقل سیدبنطاووس و اجازۀ بنیزهره نمی باشد؛ بلکه مرحوم علامۀ حلی در منهاجالصلاح ص 456 و 457 آن را مرسلاً نقل فرموده است: «و یستحبّ أن یصلّیٰ فیه صلاةُ الرغائب. روی عمر بن شمر عن جابر بن یزید الجعفی: أنّه یصوم أول خمیس فی رجب، ثمّ یصلّی...»
از اینجا معلوم می شود که طریق حدیث، منحصر در عامه نیست و این اعمال سند دیگری داشته است. همچنین مرحوم علامه در اجازۀ کبیرۀ خود به بنیزهره نیز در ضمن بیان مفصل مرویات حسينبندربی، این روایت را با سند مرکب از عامه و خاصه نقل فرموده است. بحار الانوار، ج104، ص122. - شرح حدیث عنوان بصری، جلسۀ 41.
- همان، جلسۀ 145.
- همان، جلسۀ 190.
- إقبال الأعمال، ج 2، ص 632.
- مانعِ لیلةالرّغائب نبودنِ وقوعِ پنجشنبه در آخرین روز جمادی
آنچه در روایات به آن اشاره شده است، عبارت است از اینکه اولین شب جمعه ماه رجب، لیلةالرّغائب میباشد. و بهدنبال آن روایات، راجع به اعمال لیلةالرغائب نیز چنین وارد شده است که: اگر اولین شب جمعه رجب وارد شود درحالتى که انسان پنجشنبه را روزه بگیرد و بعد وارد اعمال آن شب گردد، خداوند حاجات او را برآورده مى کند و فلان ثواب را به او عنایت می کند. (إقبال الأعمال، ج 2، ص 632)
شرح حدیث عنوان بصری، جلسۀ 190:
تصوّر بسیارى از افراد و بزرگان این است که منظور روایات این است که گرفتن روزه در پنجشنبهای ملاک است که خود پنجشنبه نیز در ماه رجب واقع شده باشد. مطابق این تفسیر، چنانچه پنجشنبه در آخرین روز جمادیالثانی واقع شود و ماه رجب از جمعه شروع شود، در این صورت این افراد براى لیلةالرغائب باید یک هفته صبر کنند که شب جمعه مجدّد و آتى بیاید و پنجشنبهای که جزو ماه رجب است، روزه بگیرند و بعد این اعمال را انجام بدهند، ولى اینطور به نظر مىرسد که خصوص پنجشنبه در اینجا مدخلیّتى ندارد که داخل در خود ماه باشد؛ زیرا آنچه از باب تناسبِ حکم و موضوع، مدخلیّت دارد، خود همین شبِ جمعه بودن است؛ یعنى شب جمعه براى خودش دارای حیثیت و موقعیّتى است که در این موقعیت این برکات مىآید. انسان وقتى مى خواهد از این برکات و از این فضا و خصوصیت استفاده کند، نیاز به آمادگی و تهیّؤ دارد و آن آمادگی با گرفتن روزه حاصل مىشود. یعنى باید قبل از ورود در شب جمعه روزه گرفته باشد تا آن فضاى روزه و حالت صیام، آن روحانیت و استعداد و تهیّؤ خاص را براى او به وجود بیاورد، و وقتى که به وجود آورد، وارد در لیلةالرغائب و شب جمعه مىشود. و از طرفی در روایت دلالتی وجود ندارد که پنجشنبه باید از ماه رجب باشد. لذا براى افرادى که روز اولِ رجبِ آنها، روز جمعه است، لیلةالرغائب ایشان همان شب جمعۀ اول است. یعنی انسان باید پنجشنبه را روزه بگیرد و بعد شب جمعهای که وارد مىشود شب جمعۀ اول ماه رجب است و آثار همان لیلةالرّغائب را دارد .این مسئله به نظر اقرب مىآید تا آن نظر دیگر.
شرح حدیث عنوان بصری، جلسۀ 41:
همچنین آنچه خود من استنباط مىکنم از خصوصیات روایات این است که روایت در مقام أغلبیت و غلبۀ اکثریت آمده است؛ یعنى وقتى که مىفرماید «کسى که ماه رجب بر او داخل بشود و پنجشنبۀ اول را روزه بگیرد»، این در مقام اکثریت است، چون اکثر سنوات، اولِ ماه رجب شب جمعه نیست، لهذا پیغمبر از این نظر غلبۀ اکثریت را دادهاند و فرمودهاند که «پنجشنبه را روزه بگیرید»، و الا روزهگرفتنِ خودِ پنج شنبه در ماه جمادى، همان اثر را دارد. - شرح حدیث عنوان بصری، جلسۀ 41.

