اعمال ماه رمضان و اهمیت آن

تمثیل زیبای مرحوم قاضی از اضطراب دل

 مرحوم حاج میرزا علی آقای قاضی رحمة‌الله‌علیه که استاد علامۀ طباطبایی و اساتید دیگر ما هستند، مثال خیلی لطیف و خوبی می‌زدند که سالک راه خدا وقتی سکوت اختیار می‌کند، به‌واسطۀ سکوت، کأنَّه این لِردهای نفْس [او]‌ ته‌نشین می‌شود. سابقاً که در جوی‌ها آب می‌آمد، مردم آب‌های آلوده را در آب‌انبار یا در حوض می‌انداختند، مدتی می‌گذاشتند بماند تا اینکه جِرم و کثافاتش ته‌نشین می‌شد، آن‌وقت آب صاف می‌شد و استعمال می‌کردند.

 سالک حتماً باید ساکت و آرام باشد تا ته‌نشین بشود؛ اگر این آب که در حوض یا آب‌انبار می‌آمد دائماً به حرکت بود، هیچ‌وقت ته‌نشین نمی‌شد و همیشه آلوده بود؛ پس برای اینکه آن غِش‌ها و آلودگی‌هایی که در نفس هست ته‌نشین شود، حتماً باید برای انسان آرامش پیدا شود، و آرامش به‌واسطۀ سکوت است. سکوت این آب‌ها را آرام می‌کند، و تمام این لِردها ته‌نشین می‌شود، و بعد هم به حول و قوّۀ خدا متحجّر می‌شود.

 یعنی اگر این آب ته‌نشین شد، ولی هنوز متحجّر نشده، دومرتبه انسان با یک چوبی این آب را به هم زد، دو‌مرتبه گل‌آلود می‌شود؛ اما اگر همین‌طور ادامه داد و استقامت کرد، این لِردها متحجّر می‌شود. این سنگ‌هایی را که ما الآن به‌صورت‌های طبقه در رودخانه‌ها و دریاها و کوه‌ها می‌بینیم، سابقاً گل و لای بوده، وقتی رفته نشسته، متحجّر شده، سنگ شده است که دیگر به هیچ‌وجه قابل حرکت نیست. وقتی نفس هم تکان بخورد، باز هم آب صاف تکان می‌خورد، آن شیطان در آنجا متحجّر شده و هیچ قابل تکان خوردن نیست. چون [در این تشبیه] شیطان یعنی لِرد، شیطان یعنی کثافات که متحجّر شده و دیگر قابل تکان‌خوردن نیست.

 لذا پیغمبر فرمود: «هر نفر از افراد بنی‌آدم یک شیطانی دارد.» گفتند: «یا رسول‌الله! با شما هم شیطان هست؟» فرمود: «بله، ولکنَّ شَیطانی أَسلَمَ بِیَدی؛ با من هم شیطان هست، ولی شیطانِ من به دستِ من تسلیم و مأمورِ امرِ من شده است.»¹