اعمال ماه رمضان و اهمیت آن

سوم: شب‌زنده‌داری

 از امور مهم آن است که انسان [حداقل] چند دقیقه‌ای قبل از اذان صبح بیدار باشد و قرآنی و ذکری بخواند که موقع اذان صبح و بین‌الطّلوعین خواب نباشد. بین اذان صبح تا طلوع آفتاب خواب کراهت دارد؛ مگر اینکه انسان عذری داشته باشد، مثلاً خسته یا مریض باشد.¹ اصلاً سالک که آخر شب و بین‌الطّلوعین بیدار نباشد به جایی نمی‌رسد؛ هزار سال هم زحمت بکشد، فایده ندارد. این دستور اساسی است.²

 اثر روزه در ماه مبارک، در شب ظاهر می‌شود. بزرگان، ماه مبارک را خیلی غنیمت می‌شمردند. تا جایی که من یادم هست، اصلاً در شب‌های ماه رمضان نمی‌خوابیدند یا اینکه خیلی کم، مثلاً یک‌ یا نیم‌ساعت می‌خوابیدند. بعد یا قرآن و نماز می‌خواندند، یا مطالعه می‌کردند یا اشعار حضرت حافظ، مولانا، مرحوم فیض و دیگر بزرگان از عرفاء الهی را می‌خواندند. پس شما خیال می‌کنید این اشعار برای چه وقتی است؟! برای همین شب‌هاست دیگر!³

 در دهۀ آخر ماه رمضان نیز به یاد دارم که مرحوم علامۀ طهرانی اصلاً [تمامِ طول] شب‌ها بیدار بودند و فقط اختصاص به لیالی قدر نداشت. روزها قدری استراحت می‌کردند. قدر شب‌های ماه رمضان را بدانید. در روایت داریم وقتی دهۀ آخر ماه رمضان می‌شد، دیگر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌و‌سلم فِراشِ خود را جمع می‌کردند؛ یعنی دهۀ آخر تا صبح بیدار بودند.⁴

 ماه مبارک رمضان، ماه نور و بهجت و سُرور است، ماه کیف‌کردن است، ماه عشق‌بازی با خداست. البته روضه و گریه و این مسائل هم در ایام و لیالی مصیبت به‌جای خودش هست؛ اما انسان باید [در ماه رمضان] حال و هوای خودش را با آن فضا[ی ابتهاج] نزدیک و آشنا کند، نه این‌که همه‌اش روضه بخواند، روضه گوش کند و گریه کند و بگوید: «خب حالا خوب شد!» نه، قضیه این نیست! [بلکه باید] در احوال و حکایات بزرگان، کلمات قصار بزرگان، اشعار عرفاء و اولیاء الهی [مانند دیوان] حافظ شیرازی و مثنوی [معنوی مولانا مطالعه داشته باشد.] یک شب یکی‌دو صفحه مثنوی بخوانید، ببینید این مرد چکار کرده است! در اشعار مولانا تأمل کنید؛ و همین‌طور در سایر اشعار و حکایات و قصص بزرگان، کتاب‌های اخلاقی و کتاب‌های علامۀ طهرانی. [این کتب] با توجه به آثاری که روزه دارد، نسبت به مسائل مختلف خیلی می‌تواند برای انسان کارساز باشد.⁵