اعمال و معارف توحیدی ماه ذیالحجه در آثار حضرت علامه آیتالله سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی جایگاهی ویژه دارد. در این نوشتار، از ویژگیهای دهۀ نخست ذیالحجه و جذبه موسوی در اربعین حضرت موسی علیهالسلام تا اهمیت مراقبه، محاسبۀ سالانه، صمت، جوع، سهر، عزلت و دوام ذکر توضیح داده میشود. سپس اعمال مهم این ماه همچون نماز دهۀ اول، روزههای مؤکد، اذکار توحیدیۀ موسویّه و شرح عمیق «لا إله إلا اللَه» در سراسر عالم بیان میگردد. بخش مهم دیگر، تبیین دعای عرفه، حقیقت توجه به عنایت الهی، مسیر تربیت روحی و کیفیت صحیح قرائت دعاست. در ادامه، اعمال شب و روز عرفه، عید قربان، اسرار قربانی و نیز عید غدیر با شرح معارف ولایت، فضیلت روزه و ثواب اعمال آن بررسی میشود.
اعمال ماه ذی الحجه و سفارشات اولیای الهی دربارۀ آن
12از امیرالمؤمنین علیهالسّلام روایت است که چون وارد قبرستان شدى بگو:
بِسمِ اللَهِ الرَّحمَنِ الرّحیمِ السَّلامُ عَلَى أهلِ لا إلَهَ إلاّ اللَهُ مِن أهلِ لا إلَهَ إلاّ اللَهُ یا أهلَ لا إلَهَ إلاّ اللَهُ بِحَقِّ لا إلَهَ إلاّ اللَهُ کیف وَجَدتُم قَولَ لا إلَهَ إلاّ اللَهُ مِن لا إلَهَ إلاّ اللَهُ.
یا لا إلَهَ إلاّ اللَهُ بِحَقِّ لا إلَهَ إلاّ اللَهُ اغفِر لِمَن قال لا إلَهَ إلاّ اللَهُ وَ احشُرنا فِى زُمرَةِ مَن قال لا إلَهَ إلاّ اللَهُ محمدٌ رسول اللَه عَلِىٌ وَلِىُّ اللَه.1
داستان ظهور «لا إله إلاّ اللَه» برای پیرمردى روشنضمیر
پیرمردى روشنضمیر که فعلاً نیز حیات دارد مىگفت: در ماه رمضانى که حال خوشى داشتم، یک شب نور توحید را در همۀ موجودات مشاهده میکردم که همهچیز لا إله إلاّ اللَه بود. در آن حال دیدم که گربهاى از این دیوار بر آن دیوار جَستن کرد و پرید؛ گربه لا إله إلاّ اللَه بود و پَرِشِ او نیز لا إله إلاّ اللَه بود!2
2. دعای عرفه
توجه تامّ امام حسین علیهالسلام به عنایت خداوند، در دعای عرفه
دعای سیدالشهداء در روز عرفه که واقعاً دریاهایی از معرفت است، بسیار مهم است. چطور حضرت تمام شراشر وجود خود را در این نظام، رو میکند و دست قدرت پروردگار را در ایجاد و تکامل و استقرار حیات و کیفیت دستگیری و هدایت و مانند آن ـ که واقعاً عجیب است ـ در این دعا بیان میکند!
کسی که این دعا را بخواند و به معانی آن توجه داشته باشد، متوجه میشود که تمام حرکات ما بدون عنایت خدا انجام نمیگیرد. تا عنایت خدا نباشد تمام آن توجه ما فایدهای ندارد. اگر یک عنایت سلب شود، هزار مانع پیش میآید. حضرت در این دعا همه را بیان میکند و میگوید:
«خدایا، تو دست من را گرفتی و آنچه برای من لازم است پیش آوردی و آن موانعی را که هست یکییکی خودت برمیداری و من نمیدانم.»3
من الآن در این مجلس حضور پیدا کردهام، اما خبر داریم هزار مانع برداشته شده تا ما اینجا آمدهایم؟! نه! میگوییم سوار ماشین شدیم و روشن کردیم و آمدیم! هزارها مانع بوده که ما خبر نداریم، وقتی یکی از آنها روشن میشود [میگوییم] «خیلی عجیب است! اگر این قضیّه اتفاق میافتاد، ما نمیتوانستیم به این برسیم.» منتها خدا همه را مخفی نگه داشته است؛ میگوید: «تو دلت را صاف کن، دیگر کاری نداشته باش؛ ما خودمان موانع را برمیداریم!» دیگر خیلی راحت است! خدا کار را برای ما راحت کرده؛ میگوید: همۀ بارها را ما برمیداریم؛ تو داری چهکار میکنی؟! ما فقط از تو یک جو دلِ صاف میخواهیم، یک جو همت میخواهیم، یک جو صدق میخواهیم؛ بقیۀ کارهایش با ما. کسی نیامده به تو بگوید بیل بردار و بیل و کلنگ بزن! این کلنگها را ما میزنیم؛ تو فقط صفا داشته باش، ما تو را به جلو حرکت میدهیم، زمین را برای تو صاف و هموار میکنیم، آنچه به دردت میخورد در سرِ راه تو قرار میدهیم، آنچه مانع برای حرکت توست از جلوی پای تو برمیداریم، همۀ این کارها را ما داریم انجام میدهیم، تو میگویی «بهبه! ما سالک هستیم، خدایا ما در راه تو میرویم!» آقا بیا نگاه کن ببین چه خبر است! آنوقت از شرمندگی سر به زیر میاندازیم و دیگر نمیتوانیم به روی خدا نگاه کنیم! دیگر نمیتوانیم به روی بزرگان نگاه کنیم. [با خود میگوییم:] عجب!
- این دعا را مجلسى در کتاب دعاى «بحار الأنوار» طبع کمپانى، ج 22، ص 302 آورده است.
- معادشناسى، ج 6، ص 31.
- الإقبال بالأعمال (ط ـ الحديثة)، ج2، ص 75؛ ثُمَّ إِذْ خَلَقْتَنِى مِنْ خَیْرِ الثَّرىٰ، لَمْ تَرْضَ لِى یَا إِلٰهِى نِعْمَةً دُونَ أُخْرىٰ، وَرَزَقْتَنِى مِنْ أَنْواعِ الْمَعاشِ وَصُنُوفِ الرِّیاشِ بِمَنِّکَ الْعَظِیمِ الْأَعْظَمِ عَلَىَّ، وَ إِحْسانِکَ الْقَدِیمِ إِلَىَّ، حَتَّىٰ إِذا أَتْمَمْتَ عَلَىَّ جَمِیعَ النِّعَمِ وَصَرَفْتَ عَنِّى کُلَّ النِّقَمِ لَمْ یَمْنَعْکَ جَهْلِى وَجُرْأَتِى عَلَیْکَ أَنْ دَلَلْتَنِى إِلَىٰ مَا یُقَرِّبُنِى إِلَیْکَ، وَوَفَّقْتَنِى لِما یُزْ لِفُنِى لَدَیْکَ.

