اعمال و معارف توحیدی ماه ذیالحجه در آثار حضرت علامه آیتالله سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی جایگاهی ویژه دارد. در این نوشتار، از ویژگیهای دهۀ نخست ذیالحجه و جذبه موسوی در اربعین حضرت موسی علیهالسلام تا اهمیت مراقبه، محاسبۀ سالانه، صمت، جوع، سهر، عزلت و دوام ذکر توضیح داده میشود. سپس اعمال مهم این ماه همچون نماز دهۀ اول، روزههای مؤکد، اذکار توحیدیۀ موسویّه و شرح عمیق «لا إله إلا اللَه» در سراسر عالم بیان میگردد. بخش مهم دیگر، تبیین دعای عرفه، حقیقت توجه به عنایت الهی، مسیر تربیت روحی و کیفیت صحیح قرائت دعاست. در ادامه، اعمال شب و روز عرفه، عید قربان، اسرار قربانی و نیز عید غدیر با شرح معارف ولایت، فضیلت روزه و ثواب اعمال آن بررسی میشود.
اعمال ماه ذی الحجه و سفارشات اولیای الهی دربارۀ آن
21و نهتنها خودِ حجّاج، بلکه جمیع مسلمین در سراسر بِقاع1 عالَم بدین موهبت عظمایى که نصیب برادرانشان در آن مواقف کریمه شده است، عید بگیرند. و بهدنبال اعمالى که در ذیالقعدة و ده روز از ذیالحجّة بهجاى آوردهاند، قربانى کنند، و نماز عید بخوانند، و براى جماعت با امام، پاى برهنه به صحرا روند.2
اعمال شب عید قربان
عبادت و احیاء
شب عید قربان یکی از چهار شبی است که امیرالمؤمنین دوست داشتند خود را برای عبادت آن شبها فارغ کنند.
از امام صادق علیهالسّلام روایت شده که از پدرانش علیهمالسّلام نقل نموده است:
امام على علیهالسّلام دوست داشت چهار شب در سال خود را فارغ نماید: شب اول رجب، شب نیمۀ شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان.3
زیارت سیدالشهداء علیهالسّلام
و همچنین در این شب زیارت سیدالشهداء مستحب میباشد، چنانکه در روایتی از امام صادق علیهالسّلام چنین آمده است: «کسى که امام حسین علیهالسّلام را در یکى از سه شب زیارت کند، خداوند گناهان گذشته و آیندۀ او را مىآمرزد.» راوى پرسید کدام شبها؟ فرمودند: «شب عید فطر و شب عید قربان و شب نیمۀ شعبان.»4
اعمال روز عید قربان
نماز عید
رفقا روز عید قربان نماز عید را بخوانند، حالا یا به جماعت یا فرادىٰ، یا چند نفرى در منزل؛ دیگر آن بسته به میل خودشان است. توجه داشته باشند اثرات نماز عید قربان اگر بیش از روز عید فطر نباشد، کمتر نیست! اولیاء الهى و عرفاء روى نماز عید قربان بسیار بسیار توجه داشتند.5
مقدمات نماز عید
در ابتداى روز به نیت پاک نمودن قلب از اشتغال به غیرِ خدا غسل کن. آنگاه «اللَه اکبر»ى واقعى گفته و با این تکبیر، تمام موجودات، جز شکوه و بزرگىِ او را کوچک شمار. و به نیت پوشش و آرایش با لباس تقوى و اخلاق نیکو، تمیزترین لباسهاى خود را پوشیده و در این هنگام دعای روز عید قربان را بخوان، آنگاه بهطرف مصلیٰ حرکت کرده وقتى که به مصلیٰ رسیده و در جاى نمازت نشستى، دعای قبل از نماز عید قربان را بخوان:
- بِقاع: جمعِ «بقعه» و بهمعنای محل و قسمتی از زمین.
- امام شناسی، ج 9، ص 201.
- فضائل الاشهر الثلاثة، ص 46، الإقبال بالأعمال (ط ـ الحدیثة)، ج2، ص 189.
- کامل الزیارات، ص 791.
- شرح حدیث عنوان بصری، جلسۀ 213.

