آیا عرفان وتصوف یکی هستند؟

بسم الله الرّحمن الرّحيم‌

الحَمدُ للّه ربّ العالَمين‌

والصّلَاةُ علَى المَبعوثِ إلى الخَلائق أجمَعين

وآلِه الأوصياءِ المُنتَجَبين‌

ولعنَةُ اللهِ على أعدائهِم 

مِن الأوّلين والآخرين إلى يومِ الدّين‌

اتّحاد عرفان وتصوّف در حقيقت با اينكه فرهنگ مشرق زمین قائل به تفاوت آنها

امروزه اصطلاح صوفى با عارف در فرهنگ مشرق زمين به خصوص فارسى زبانان متفاوت گشته است.

حقيقت عرفان و تصوّف يكى است، و آن ادراك شهودى ذات اقدس حق و كشف خفيّات عالم وجود با بصيرت قلبى و علم حضورى است؛ و اين مسئله از زمان رسول خدا و در طىّ استمرار ولايت اهل‌بيت عليهم‌السّلام، در ميان برخى از اصحاب خاصّ آنان چون سلمان فارسى و اويس قرنى و مقداد بن اسود و ميثم تمّار و رشيد هَجرى و حبيب بن مظاهر اسدى و جابر بن يزيد جُعفى و محمّد بن مسلم و بِشر حافى و بايزيد بسطامى و معروف كرخى و سرىّ سقطى، و پس از زمان حضور و در عصر غيبت، امثال خواجه شمس‌الدّين حافظ شيرازى و شمس مغربى و شاه نعمت‌الله ولى و أبوسعيد أبوالخير و شيخ محمود شبسترى و مولانا جلال‌الدّين محمّد بلخى و شيخ عطّار نيشابورى و محيى‌الدّين عربى و ابن‌فارض مصرى و آقا سيّد مهدى بحرالعلوم و سيّد على شوشترى و جولا و آخوند ملّاحسينقلى همدانى و شيخ محمّد بهارى و آقا سيّد احمد كربلائى و آقا سيّد جمال‌الدّين گلپايگانى و آقا سيّد على قاضى و علّامه طباطبائى و آقا سيّد حسن مسقطى و آقا سيّد هاشم حدّاد و علّامه سيّد محمّدحسين حسينى طهرانى، تا به‌حال داير و ساير بوده است. البتّه بسيارى ديگر از نخبگان معرفت و توحيد بوده‌اند، چون مرحوم آخوند ملامحمّدجعفر كبودر آهنگى و سلطان محمّد جنابذى و مرحوم انصارى همدانى و ديگران كه ذكر همه آنان از حوصله اين مقاله خارج مى‌باشد.

مرحوم علّامه طهرانى راجع به استاد وحيد اخلاق، آقا سيّد على قاضى چنين مى‌فرمودند:

مرحوم قاضى داراى دو جنبه علم و عرفان بود؛ يعنى در علوم ظاهريّه فقيهى عظيم و عالمى جليل، و در علوم باطنيّه عارفى واصل و انسانى كامل بود كه أسفار اربعه را طى نموده، و جمع‌ ميان ظاهر و باطن و شريعت و طريقت، او را بتمام‌معنى‌الكلمه به وادى حقيقت على‌التّحقيق رهبرى نموده بود.