دو بیان نوین و عمیق از امکان ملاقات خدا (2)

تفسيرى زيبا از آيه شريفه ﴿سَنُرِيهِمْ آياتنا في الآفاق وفي أنفسهم‌﴾

على كلّ تقدير، آيه عجيبى است در قرآن مجيد مى‌فرمايد:

﴿سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ ولَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ ، أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ مُحِيطٌ﴾¹ و² يعنى ما به زودى آيات خود را به اينها نشان مى‌دهيم در دو جا، يكى: در آفاق، يعنى در خارج از وجود خودشان، كوه و دَر و دشت و بيابان و سبزه و آب و خورشيد و ماه و كشتى و باد و ابر و اختلاف شب و روز و زن‌ها و مردها و بلبلان و حيوانات چرنده و درنده و ماهى‌هاى دريا و مرغِ هوا، تمام اينها آيات پروردگار و آيينه‌هائى است كه ما قرار داديم؛ آيه يعنى: آيينه، تمام اين موجودات آيينه خدا هستند؛ هركس يك آيينه دست مى‌گيرد و تماشا مى‌كند. حالا شما فكر كنيد خدا چه اندازه به ما آيينه داده از اين آيات؟! آخر هريك از اين آياتى كه ما با او خدا را مى‌بينيم يك آيينه است ديگر؛ يك آيينه به دست ما نداده، به دست هر فردى در هر لحظه‌اى ميلياردها آيينه داده! كه با هر آيينه‌اش مى‌شود خدا را از جنبه‌اى ديد و خداوند را ملاقات كرد و به شرف او رسيد، امّا اگر انسان آن موجود را موجود نبيند، آيه ببيند، آيينه ببيند؛ همين‌طورى كه اگر شما مى‌رويد دكّان آيينه فروشى، آيينه را مى‌گيريد و خود آيينه را مى‌خواهيد تماشا كنيد، عكستان را نمى‌بينيد، امّا اگر بخواهيد خودتان را ببينيد ديگر انصراف از آيه و آيينه پيدا مى‌كنيد و آن جنبه ارائه آيينه را تماشا مى‌كنيد، همين‌طور به تمام موجودات به اين نظر نگاه كنيد! زيد را مى‌بينيد او را نبينيد، خدا را ببينيد! عَمْرو را مى‌بينيد، درخت را مى‌بينيد، بلبل را مى‌بينيد، آب را مى‌بينيد، تمام اينها مظاهرند، يعنى محلّ ظهور خدا است، يعنى اين چيزى نيست، اين ظهور خداست، «مَجلى» يعنى محلِّ تجلّىِ خداست، يعنى اين چيزى نيست، خدا در اين جلوه كرده، پس جز خدا چيزى نمى‌بيند. ما آيات را در آفاق و أنفس به آنها نشان خواهيم داد.