عرفان حق و باطل و تفاوت های آنها (2)

11

و بناء على هذا سالك بايد وقتى مشغول به عبادت مى‌شود با آنكه هنوز ميل و رغبت دارد دست از عمل بكشد تا ميل و رغبت به عبادت در او باقى مانده هميشه خود را تشنه عبادت ببيند. مَثَل سالك در به جاى آوردن عبادات مانند شخصى است كه مى‌خواهد غذا تناول كند، اوّلًا بايد غذائى را انتخاب كند كه مساعد با مزاج او باشد، و ثانياً قبل از اينكه سير شود دست از خوردن باز دارد تا پيوسته ميل و رغبت در او باقى باشد. و ناظر به همين رفق و مداراست آنچه حضرت صادق عليه السّلام به عبد العزيز قراطيسى فرمودند: «يا عَبْدَ الْعَزيزِ إنَّ لِلإيَمانِ عَشْرَ دَرَجَاتٍ بِمَنْزِلَةِ السُّلَّمِ يصْعَدُ مِنْهُ مِرْقَاةً بَعْدَ مِرْقَاةً- الى ا نْ قالَ عَليه السّلام- وَ اذَا رَأيْتَ مَنْ هُوَ اسْفَلُ مِنْكَ بِدَرَجةٍ فَارْفَعْهُ الَيْكَ‌ بِرِفْقٍ، وَ لَا تَحْمِلَنَّ عَلَيْهِ مَا لُا يطيقُ فَتَكْسِرَهْ».¹
و به طور كلّى از آنچه گفته شد به دست مى‌آيد كه عبادت مؤثّر در سير و سلوك فقط و فقط عبادت ناشى از ميل و رغبت است. و به اين معنى دلالت دارد قوله عليه السّلام: «وَ لَا تُكْرِهُوا عَلَى انْفُسِكُمُ الْعِبادَةَ»²و³
1. اى عبد العزيز ايمان ده درجه دارد مانند نردبان كه بايد پلّه پلّه از آن بالا رفت ... و چون كسى را ديدى كه يك پلّه از تو پائين‌تر است با مدارا او را به سوى خود بالا بر، و چيزى را كه توان آن را ندارد بر او تحميل مكن كه او را خواهى شكست‌.
2. و عبادت را بر خودتان تحميل نكنيد.
3. رساله لب اللباب، ص: 106