تفاوت مقام امامت با ولایت

أعوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطانِ الرَّجيم‌

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحيم‌

وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى سَيِّدِنا مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّيِّبينَ الطّاهِرينَ‌

وَ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى أعْدائِهِمْ أجْمَعينَ مِنَ الآنَ إلَى قِيامِ يَوْمِ الدّينِ‌

وَ لا حَوْلَ وَ لا قُوَّةَ إلّا بِاللَّهِ الْعَليِّ الْعَظيم‌

مقام ولایت و نسبت آن با مقام امامت

مفهوم ولايت نسبت به امامت از نظر منطقى عام و خاص مطلق است. بدين معنى كه لازمه امامت، تحقق ولايت است لا بالعكس. براى روشن شدن مطلب ابتداءً به تعريف و توضيح ولايت مى‌پردازيم:

بررسى معنى لغوى ولايت‌

در مصباح المنير ولْى مانند فلس را به معنى قرب دانسته است و نيز در صحاح اللّغه گفته است كُلْ مما يَليكَ، اى مما يقاربك و ولى به كسى گفته مى‌شود كه امر شخص ديگرى را متكفل شود. در اقرب الموارد گويد: الوَلْى حصول الثانى‌ بعد الاول من غير فصل، وَلِى الشّي‌ءَ و عليه وِلاية و وَلايَة يعنى مستولى و مسلط بر آن شى‌ء شد و از اين باب است والى بلد.

در مجمع البحرين گويد: اولى الناس بابراهيم، يعنى أحقّهم به و اقربهم منه، من الوَلْى و هو القرب، نزديك‌ترين افراد به ابراهيم و برحق‌ترين آنها نسبت به ابراهيم كه اين معنى از ولى يعنى قرب است.

در آيه شريفه كه مى‌فرمايد: ﴿إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ‌﴾¹ «اينست و جز اين نيست كه صاحب اختيار شما خداست و رسول او و آن كسانى كه ايمان آوردند كه در حال نماز و ركوع بر فقرا انفاق مى‌كنند» كه از شيعه و سنى مصداق اين آيه را أميرالمؤمنين عليه السّلام مى‌دانند.²

بنابراين ولايت هم نسبت به پروردگار بر بنده صادق است زيرا او از رگ گردن به انسان نزديكتر است‌ ﴿وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ﴾³ و نيز زمام امور حيات و ممات انسان بدست اوست، كه مى‌فرمايد: ﴿بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ﴾⁴ و هم نسبت به بنده بر پروردگار صادق است كه‌: «المؤمن وليّ الله»‌⁵ و يا در شهادت مى‌گوئيم: «أشهد أنّ علياً وليّ الله». كه در اينجا به معناى قرب و نزديكى بنده است‌ با خدا نزديكى خاصى كه هيچ شائبه تركيب غير در آن راه ندارد. و لذا در لغت چنين گفته‌اند: الولاية حصول الشيئين بحيث ليس بينهما ما ليس منهما. ولايت يعنى بين دو چيز چنان قرب و مؤالفت صورت پذيرد كه چيزى خارج از وجود آنان در ميان نباشد.