این مقاله به بررسی نسبت بین مقام امامت و ولایت و آثار این دو مقام می پردازد. برخی از مهم ترین عناوین این مقاله عبارتند از : مقام ولایت و نسبت آن با مقام امامت، بررسى معنى لغوى ولايت، آثار تحقق ولایت در نفس ولی، تفاوت مقام امام علیه السلام با ولی الهی.
مرتب سازی:
تفاوت مقام امامت با ولایت
3آثار تحقق ولایت در نفس ولی
در نتيجه اين قرب كه لازمه وحدت است آثار شيء در ولى تجلى مىنمايد و چون عبد در مقام عبوديت به اين مرتبه از قرب برسد بواسطه غلبه جنبه عِلّى در حضرت حق ذات عبد متحوّل و متغير به آثار و ظهورات ذات پروردگار مىشود و اين مسأله معنا و مفهوم حديث قدسى معروف است كه مىفرمايد:
«ما يتقرب اليّ عبد بشي ء احب اليّ مما افترضته عليه فكنت سمعه الذي يسمع به و بصره الذي يبصر به و لسانه الذي ينطق به و يده الذي يأخذ به ...»1
«هيچ عمل و كردارى كه بنده مرا به من نزديك كند در نزد من بهتر از تكاليف و دستورات شرعيه نمىباشد پس در صورتى كه بنده من قيام به آنها كرد من گوش او مىشوم و چشم و زبان و دست و ... خواهم شد. در اين صورت است كه اعمال و گفتار و تفكر ولى خدا از كيفيت و صبغه بشرى خارج شده و به صبغه الهى و جوهر ربوبى در خواهد آمد.»
و نيز در حديث قدسى شريف مىفرمايد:
«عبدي اطعني حتي اجعلك مثلي فانا اقول كن فيكون و تقول لشيء كن فيكون»2.
«بنده من فقط مرا عبادت كن و در تحت انقياد من درآى تا ترا همانند خويش گردانم. من به چيزى چون گويم موجود شد، وجود پيدا مىكند و تو نيز اگر بگوئى: باش، خواهد بود.»
ولايت از ناحيه عبد و از ناحيه پروردگار
اين حقيقت و معناى ولايت است، پس ولايت بمعناى سلطه و سيطره و هيمنه و حكومت نيست بلكه بمعناى نزديكى و قرب است، الا اينكه اين تقرب در طرفين بنده و پروردگار به دو صورت با حفظ اصل حقيقت و ريشه آن ظهور پيدا مىكند. ولايت از ناحيه عبد كه همان فناء ذات عبد در ذات پروردگار است موجب استجلاب و استجذاب نفحات جماليه و بارقههاى اسماء و صفات كليه حق بر قلب بنده است و همين ولايت از ناحيه پروردگار به معناى افاضه رشحات آثار جمال و جلال بر قلب و ضمير بنده است و سلب اختيار و اراده او و جايگزينى اراده و مشيت خود بجاى آنست، كه در اين صورت بنده قادر بر انجام امورى كه از شئون اراده و اختيار حضرت حق است خواهد بود.
- شرح اصول كافي، ملا صالح مازندرانى، ج 9، ص 424.
- الجواهر السنية، شيخ حر عاملى، ص 361.