توضیحی بر وحدت وجود

اما مسکینان نمی‌فهمند، و معنای وحدت را از نزد خود، حلول و اتّحاد می‌گیرند که منشأ آن شرک و دوئیّت است. آنگاه می‌ترسند که بدین اعتقاد عالی که روح اسلام است، لب بگشایند؛ درحالی‌که خودشان در شبانه‌روز در نمازها همین معنا را تکرار می‌کنند و همین عبارات را از ذهن می‌گذرانند. و این امر ناشی است از پایین آمدن سطح عمومی معارف اسلام و اکتفا به علوم مصطلحه و مقرّره، و دور شدن از آبشخوار حقایق.¹

خلاصه 

معناى وحدت وجود به كلّى معناى تعدّد و تغاير را نفى مى‌كند و در برابر وجود مقدّس حضرت احديّت تمام وجودات متصوّره را جزء موهومات مى‌شمرد و همه را ظلّ و سايه مى‌شمرد، و سالك به واسطه ارتقاء به اين مقام تمام هستى خود را از دست مى‌دهد و خود را گم مى‌كند و فانى مى‌شود و غير از ذات مقدّس او در عالم وجود ذى وجودى را ادراك و ذوق نمى‌نمايد «و ليس في الدّار غيره ديّار»، اين كجا و حلول و اتّحاد كجا؟²