ویژگیهای عارف کامل (2)

بسم الله الرّحمن الرّحيم‌

الحمد للّه ربِّ العالَمين، 

وصلَّى اللهُ على محمّدٍ و آلِه الطّاهرين‌

ولعنة الله على أعدائهم أجمعين‌

شاخصه پنجم: نفس عارف بالله و فعل و تدبير او عين اراده و تدبير حضرت حق است‌

پنجمين خصوصيّت از خصوصيّات عارف بالله و ولىّ كامل الهى اين است كه نفس او به واسطه فناء در ذات حضرت حق عين تجلّى حق شده است، و فعل او فعل حقّ و تدبير او تدبير حقّ است.¹

ذات حضرت حق در فعل و خلق حوادث به تفكّر و تأمّل و إعمال رويّه نيازى ندارد، و افعال او بر اساس انطباق با مصالح واقعيّه نمى‌باشد؛ بلكه مصلحت در مرتبه متأخّر از فعل و خلقت حقّ قرار گرفته است نه در مرتبه مقدّم. و به عبارت ديگر: چنانچه در افعال و كردار ما مصلحت به عنوان علّت غايى تلقّى مى‌شود، در افعال پروردگار جنبه علّى ندارد بلكه معلول فعل حقّ است، و فعل حقّ علّت موجِده او است نه اينكه او علّت موجده فعل و اراده حقّ باشد.²

عارف كامل نيز بر اساس مصلحت و دورانديشى و إعمال رويّه و تطبيق دادن عمل خود با مصالح و مضارّ نفس الأمريّه كارى انجام نمى‌دهد، بلكه نفس اراده او بر انجام يك فعل همان نفس اراده حقّ است بدون تأمّل و تفكّر و إعمال رويّه.³

عارف از بالا به پايين مى‌نگرد و ديگر افراد از پايين به بالا مى‌نگرند

ساير افراد در ارتباط با افكار و امورات شخصيّه و اجتماعيّه خود بايد راهى بس طولانى براى رسيدن به نتيجه بپيمايند و مقدّماتى را پشت سر بگذارند و قضايا و قياساتى را به دنبال هم ترتيب دهند و مشورت‌ها و صلاحديدهايى را به كار بندند، تازه به نتيجه درست برسند يا نرسند. اين همه خطا و اشتباه و خلاف كه ما از بشر مشاهده مى‌كنيم از چه باب است؟ مگر تمامى اين اشتباهات از بى‌توجّهى و بى‌دقّتى و بى‌اعتنايى رخ مى‌دهد؟ خير! چه بسا انسان كاملًا به همه جوانب و شرايط و احوال يك مطلب به دقّت توجّه مى‌كند، و تا جايى كه سعه وجودى و ظرفيّت عقلانى او اجازه مى‌دهد در اطراف يك موضوع مى‌انديشد، ولى باز مسأله بر خلاف انتظار و توقّع حاصل مى‌شود، و چه بسا اشتباهات و خطاهاى جبران‌ناپذير براى انسان پيش خواهد آمد.