ویژگیهای عارف کامل (2)

عارف امكان ندارد بگويد: من اشتباه كردم، مرا گول زدند، من نمى‌دانستم، اى‌كاش اين كار را نمى‌كردم، و اگر مشورت مى‌كردم به اين اشتباه گرفتار نمى‌شدم؛ زيرا نفس اعتراف با حال و موقعيّت او درست در يك تقابل رودر رو قرار دارد. اشتباه عارف يعنى اشتباه خدا، خطاى عارف يعنى خطاى پروردگار، و پروردگار كه اشتباه و خطا نمى‌كند. گرچه ظهورات حضرت حق متفاوت است، ولى اصل و ريشه و نفس اراده او يكى است.¹

اختلاف در حالات و گفتار اوليا ناشى از تبدّل ظهورات حقّ است‌

اين اختلافى را كه ما در اطوار و حالات و گفتار حضرت والد- قدّس الله سرّه- مشاهده مى‌كرديم تماماً ناشى از تبدّل ظهورات حضرت حق بود كه از اختلاف در شئون ذات نشأت مى‌گرفته است. ذات اقدس الهى گرچه واحد است و هيچ اختلاف و تغيّر و تحوّل در آن راه ندارد، ولى ظهورات و بروزات او إلى ما لا نهاية قِلّةً و كِثرةً و ضعفًا و شِدّةً متفاوت است. و اين مسأله بسيار بالاتر و عالى‌تر و راقى‌تر از مسأله مصلحت و دورانديشى و ژرف‌نگرى در تفكّرات و آراء و انظار است.

مسأله رأى و نظر عارف مسأله ظهور مشيّت و اراده حقّ است، نه تفكّر و تأمّل و رعايت مصالح و جوانب! و اين ظهور و بروز بر اساس نفس اراده پروردگار بدون هيچ واسطه و تعلّقى به كثرات متحقّق مى‌شود. و امّا از آنجا كه ما از اين نكته غافليم و اوليا را همچو خود مى‌پنداريم، حكمِ مترتّب بر جهالت و نادانى خود را بر آنان مى‌نهيم، و از آنان همان چيزى را مى‌سازيم كه خود بر آن چيز قرار گرفته‌ايم، و مرتبه‌اى را براى آنان قرار مى‌دهيم كه خود در همان محدوده سير و تفرّج مى‌نماييم.²

حضرت موسى و خضر عليهما السّلام دو ظهور و تجلّى متفاوت حضرت حق مى‌باشند

با اينكه هم حضرت موسى و هم حضرت خضر هر دو ولىّ الهى و عارف بالله و محرم راز و سرّ توحيد بودند، ولى حضرت حق دو ظهور متفاوت و دو تجلّى مختلف در آنها داشته است كه هر كدام منافى با ديگرى و در تضاد با يكديگر بوده‌اند. و اين است سرّ توحيد و حقيقت تشؤّن پروردگار به شئون مختلف و تعيّن او به اعيان مختلف خارجيّه و موجودات متفاوته، با حفظ بساطت ذات و صرافت وجود حق و تشخّص حقيقى او كه همان تشخّص حقيقت وجود است به وحدت شخصيّه خارجيّه، كه منافات با كثرت اعتباريّه در مقام جمع ندارد.