این مجموعه که برگرفته از آثار و بیانات حضرت علامه آیت الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی -قدس الله سرهما - میباشد، به تبیین ابعاد باطنی و اهمّیت فریضۀ حج در اسلام میپردازد. اثر حاضر، حج را فراتر از مجموعهای از اعمال ظاهری نگریسته و آن را سفری روحانی برای تزکیۀ نفس، فعلیت بخشیدن به استعدادهای متعالی روح و وصول به مراتب عالیۀ عبودیّت معرّفی میکند. اثر حاضر، با نگاهی دقیق، به نقد دیدگاههای سطحی و صرفاً فقهی نسبت به حج و شرایط آن، بهویژه مفهوم استطاعت، پرداخته و بر لزوم درک عمیق فلسفۀ اعمال و مناسک حج تأکید میورزد. در این مقاله، بهتفصیل راجع به اهمّیت خلوص نیّت، حضور قلب و انقطاع از تعلّقات دنیوی در طول سفر حج بحث شده است و حکایات و روایات متعدّدی در باب تأثیر شگرف این فریضه بر روح و جان آدمی، بهویژه در صورت التزام به آداب باطنی آن، نقل گردیده است. همچنین، به ارتباط وثیق میان حج و مسئلۀ ولایت اهلبیت علیهم السّلام اشاره شده و اذعان گردیده که حقیقت اعمال حج و قبولی آن، در گرو پیوند با مقام ولایت و عرضه نمودن آن بر امام زمان علیه السّلام است. این اثر با شرح اسرار و معانی نهفته در هر یک از مناسک حج، از احرام و تلبیه و طواف و سعی گرفته تا وقوف در عرفات و مشعر و منا، رمیِ جمرات و قربانی، خواننده را به درک عمیقتری از این سفر الهی رهنمون میسازد. علاوه بر این، به اهمیت همراه بردن کودکان در سفر حج و تأثیرات معنوی آن بر نفوس پاک ایشان توجه ویژهای شده است. این مقاله در نهایت بر لزوم حفظ حالات روحانی کسبشده در حج پس از بازگشت به وطن تأکید کرده و راه کارهایی برای استمرار آن ارائه میدهد. و همچنین هدف اصلی از حج را این می داند که زائران بیتالله الحرام صرفا به انجام ظاهری مناسک بسنده نکرده و به درک حقیقت و باطن حج و بهرهمندی کامل از فیوضات این عبادت عظیم نیز اهتمام ویژه ای داشته باشند.
نور ملکوت حج
102ایشان سکوت کردند و علامت رضا دادند که ادامه بدهید. آن شخص گفت:
ما همه در این مسئله متفّق بودیم که بالأخره این سفری که پیش آمده است، سفری است که طبعاً یک ماه طول خواهد کشید و ما در این سفر از زن و بچه و افراد و متعلّقین دور شدهایم، چهبسا حتی کسب و کار را کنار گذاشتهایم یا به حدّاقل رساندهایم، برای این سفر صرف مال و خرج کردهایم و طبعاً این مال هم مجّان بهدست نیامده است، بالأخره برای آن صرف عمر و وقت شده است. ما میخواستیم ببینیم چه کنیم که حدّاکثر استفاده را از این مسائلی که پیش آمده ـ از جلای وطن، بُعد سفر، مدت طولانی مسافرت و مخارج و سایر اموری که طبعاً در این سفر هست ـ حدّاکثر استفاده را در اینجا بکنیم؟“1
وقتی آن آقا خوب صحبتهایش را کرد و خیلی هم قشنگ صحبت کرد و توانست مطلب را آنطورکه باید و شاید جا بیندازد و شاید هم یک قدری بهخاطر این خرجهای سرسامآور و سر به فلک کشیدهای که برای یک حج انجام داده است، رقّت قلبی ایجاد کند، ... مرحوم آقا یک خُرده به اینها نگاه کردند که چه بگویند؟!
ببینید، عارف و یک ولیّ الهی نمیگذارد که انسان متوقّف و همینطور در یک حدّ بماند! ایشان میتوانستند با پاسخهای دیگری جواب اینها را بدهند که دل اینها را هم بهدست بیاورند و اینها را شاد و شنگول و مست کنند؛ ولی عارف همیشه میخواهد دست بالا را بگیرد و بالاترین را اختیار کند و از آن سفرهای که بر سر آن نشسته برای افرادش هم مائده بگذارد و بگوید: شما هم بر سر سفرۀ ما بیایید، کجا دارید میروید؟ جاهای دیگر برایتان چرتکه میاندازند و حسابوکتاب میکنند که اینقدر خرج کردی، لذا برو اینقدر طواف و اینقدر عمره انجام بده و هر روز هم برو! چون کاری ندارد، پنج ریال میدهی، ماشین میگیری و به مسجد تنعیم میروی، احرام میبندی و میآیی؛ یک طواف انجام میدهی و دوباره فردا هم انجام میدهی و دوباره فردا هم انجام میدهی!2
- سایت مکتب وحی، سخنرانی، عنوان بصری، جلسه 177. (آیةالله طهرانی)
- این را رفقا بدانند که در یک ماه، دو احرام کراهت شدید دارد و قبل از ده روز هم باطل است؛ یعنی باید بین دو احرام ده روز فاصله باشد، مگر اینکه در دو ماه پشتسر هم باشد که یک احرام مربوط به این ماه باشد و احرام دیگر هم مربوط به ماه دیگر. ولی الآن میروند انجام میدهند و [این صحیح] نیست! قبل از یک ماه کراهت شدید دارد (آیةالله طهرانی)
* رجوع شود به وسائل الشّیعة، ج 14، ص 307 ـ 310. همچنین جهت اطلاع بیشتر دربارۀ این مطلب رجوع شود به رسالۀ عمرۀ مفره.

