این مجموعه که برگرفته از آثار و بیانات حضرت علامه آیت الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی -قدس الله سرهما - میباشد، به تبیین ابعاد باطنی و اهمّیت فریضۀ حج در اسلام میپردازد. اثر حاضر، حج را فراتر از مجموعهای از اعمال ظاهری نگریسته و آن را سفری روحانی برای تزکیۀ نفس، فعلیت بخشیدن به استعدادهای متعالی روح و وصول به مراتب عالیۀ عبودیّت معرّفی میکند. اثر حاضر، با نگاهی دقیق، به نقد دیدگاههای سطحی و صرفاً فقهی نسبت به حج و شرایط آن، بهویژه مفهوم استطاعت، پرداخته و بر لزوم درک عمیق فلسفۀ اعمال و مناسک حج تأکید میورزد. در این مقاله، بهتفصیل راجع به اهمّیت خلوص نیّت، حضور قلب و انقطاع از تعلّقات دنیوی در طول سفر حج بحث شده است و حکایات و روایات متعدّدی در باب تأثیر شگرف این فریضه بر روح و جان آدمی، بهویژه در صورت التزام به آداب باطنی آن، نقل گردیده است. همچنین، به ارتباط وثیق میان حج و مسئلۀ ولایت اهلبیت علیهم السّلام اشاره شده و اذعان گردیده که حقیقت اعمال حج و قبولی آن، در گرو پیوند با مقام ولایت و عرضه نمودن آن بر امام زمان علیه السّلام است. این اثر با شرح اسرار و معانی نهفته در هر یک از مناسک حج، از احرام و تلبیه و طواف و سعی گرفته تا وقوف در عرفات و مشعر و منا، رمیِ جمرات و قربانی، خواننده را به درک عمیقتری از این سفر الهی رهنمون میسازد. علاوه بر این، به اهمیت همراه بردن کودکان در سفر حج و تأثیرات معنوی آن بر نفوس پاک ایشان توجه ویژهای شده است. این مقاله در نهایت بر لزوم حفظ حالات روحانی کسبشده در حج پس از بازگشت به وطن تأکید کرده و راه کارهایی برای استمرار آن ارائه میدهد. و همچنین هدف اصلی از حج را این می داند که زائران بیتالله الحرام صرفا به انجام ظاهری مناسک بسنده نکرده و به درک حقیقت و باطن حج و بهرهمندی کامل از فیوضات این عبادت عظیم نیز اهتمام ویژه ای داشته باشند.
نور ملکوت حج
137اینها توحید است. اینها را از خودم نمیگویم؛ اینها مطالبی است که بزرگان به ما یاد دادهاند.“1
”ایشان میخواستند این مطلب را بفرمایند که انسان باید ببیند او برای ما چه تقدیر و مصلحت کرده است؛ از کجا معلوم که اثر و ثواب و تأثیر و روحانیّت آن حجّی که با این کیفیت است کمتر از آن حجّی باشد که بدون این ابتلاء و مشکلات است؟ البته این مرد، مرد بزرگی است؛ ولی شما ببینید اولیای الهی تا کجا رفتند و تا کجا سیر کردند و تا کجا میخواهند ما را سیر بدهند! بله، خیلی خوب است، انسان حج را با طهارت انجام میدهد و از خدا میخواهد و خدا هم استجابت میکند؛ اما بالاتر هم دارد یا ندارد؟ افق بالاتر این است که بگوید: خدایا، من با این وضع بهسوی تو حرکت کردم، خودت میدانی؛ تمام شد! این بالاتر است و آن چیزی که گیر انسان میآید فرق میکند.
بله، آن حج هم خدا قبول میکند و حجّی که آخوند ملاّ فتحعلی انجام میدهد، دیگر معلوم است چه حجّی است؛ اما باز بالاتری هم هست! و آن این است که انسان عبد باشد و بگوید: خدایا، میخواهد خون بیاید، بیاید، چهکارش کنیم؟ تکلیف و وظیفهمان را انجام میدهیم؛ لباس احراممان هم نجس میشود، بشود! مگر قرار است لباس احرام انسان همیشه پاک باشد؟! هر وقت به جایی رسیدیم، طبعاً لباس را طاهر میکنیم؛ تمام شد!
ببینید، نفس میخواهد حتی در امور معنوی هم دخالت کند و میخواهد در آن حالوهوایی که میپسندد قرار بگیرد، و وقتی میبیند عجب! در لباس احرام است اما دستش دارد خون میآید و بدنش نجس است، یک طوری میشود و میگوید: «ای کاش اینطوری نبود! حالا که بهسمت مکّه حرکت میکنیم و لبّیک میگوییم، اگر اینطور نبود بهتر بود؛ شاید ما این توفیق را نداریم؟!» نه؛ اگر خودش را رها کند، آنوقت یک چیزهای دیگری به او میدهند.“2
- سایت مکتب وحی، سخنرانی، ابوحمزۀ ثمالی، سال 1418، جلسه 10. (آیةالله طهرانی)
- سایت مکتب وحی، سخنرانی، عنوان بصری، جلسه 200. (آیةالله طهرانی)

