این مجموعه که برگرفته از آثار و بیانات حضرت علامه آیت الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی -قدس الله سرهما - میباشد، به تبیین ابعاد باطنی و اهمّیت فریضۀ حج در اسلام میپردازد. اثر حاضر، حج را فراتر از مجموعهای از اعمال ظاهری نگریسته و آن را سفری روحانی برای تزکیۀ نفس، فعلیت بخشیدن به استعدادهای متعالی روح و وصول به مراتب عالیۀ عبودیّت معرّفی میکند. اثر حاضر، با نگاهی دقیق، به نقد دیدگاههای سطحی و صرفاً فقهی نسبت به حج و شرایط آن، بهویژه مفهوم استطاعت، پرداخته و بر لزوم درک عمیق فلسفۀ اعمال و مناسک حج تأکید میورزد. در این مقاله، بهتفصیل راجع به اهمّیت خلوص نیّت، حضور قلب و انقطاع از تعلّقات دنیوی در طول سفر حج بحث شده است و حکایات و روایات متعدّدی در باب تأثیر شگرف این فریضه بر روح و جان آدمی، بهویژه در صورت التزام به آداب باطنی آن، نقل گردیده است. همچنین، به ارتباط وثیق میان حج و مسئلۀ ولایت اهلبیت علیهم السّلام اشاره شده و اذعان گردیده که حقیقت اعمال حج و قبولی آن، در گرو پیوند با مقام ولایت و عرضه نمودن آن بر امام زمان علیه السّلام است. این اثر با شرح اسرار و معانی نهفته در هر یک از مناسک حج، از احرام و تلبیه و طواف و سعی گرفته تا وقوف در عرفات و مشعر و منا، رمیِ جمرات و قربانی، خواننده را به درک عمیقتری از این سفر الهی رهنمون میسازد. علاوه بر این، به اهمیت همراه بردن کودکان در سفر حج و تأثیرات معنوی آن بر نفوس پاک ایشان توجه ویژهای شده است. این مقاله در نهایت بر لزوم حفظ حالات روحانی کسبشده در حج پس از بازگشت به وطن تأکید کرده و راه کارهایی برای استمرار آن ارائه میدهد. و همچنین هدف اصلی از حج را این می داند که زائران بیتالله الحرام صرفا به انجام ظاهری مناسک بسنده نکرده و به درک حقیقت و باطن حج و بهرهمندی کامل از فیوضات این عبادت عظیم نیز اهتمام ویژه ای داشته باشند.
نور ملکوت حج
139آن مخدّره میگوید:
من به همین کیفیت عمل کردم، و خدا شاهد است بهواسطۀ اطاعت از دستور استاد و عمل به تکلیف واقعی، آنچنان انوار و برکات و روحانیّتی بر من نازل میشد که قطعاً اگر مانند سایر افراد عمل میکردم و با استفاده از داروهای جلوگیری به انجام مناسک میپرداختم ابداً اثری از آن روحانیّت و برکات بر خود نمیدیدم.
آری، این است فرق بین عالم عارف و غیر آن، در ارائۀ طریق و مسیری که مورد رضای حضرت حق و اولیای او باشد؛ عارف از نقطۀ اوج بر مسائل مینگرد و غیر او از حضیض مظاهر و مکتسبات و مدرکات ظاهری، و بین این دو نقطه تفاوت از زمین تا اعماق آسمان است.“1
حکم شرعی مصرف قرصهای ضد بارداری و تأکید بر پذیرش تقدیر الهی
”سؤال: اگر ممکن است نظرتان را نسبت به حکم شرعی مصرف قرصهای ضدّ بارداری بفرمایید.
جواب: نیازی به مصرف این قرصها نیست، بلکه بهتر است انسان همانطوریکه خداوند برای زن تقدیر کرده است، همانطور انجام بدهد.2 بنده تضمین میکنم اگر کسی این قرصها را نخورد به اندازۀ سر سوزنی از ثواب او کاسته نخواهد شد و طبق دستور انجام داده است و انسان میتواند بدون هیچگونه مشکلی آنها را انجام بدهد. چرا انسان از آن مسیر و مجرای طبیعی که خداوند تقدیر کرده است بیرون بیاید و برای خودش تکلیف جدیدی درست کند و بخواهد دلخواه انجام بدهد؟!
خداوند گفته است که باید زن به اینقسم تکالیفش را انجام بدهد؛ احرام نیازی به طهارت ندارد، رفتن در صفا و مروه نیازی به طهارت ندارد، رفتن به عرفات و مشعر و منا و رمیها نیازی به طهارت ندارد؛ فقط آنچه که احتیاج به طهارت دارد طواف و نماز طواف است، همین! دیگر سایر امور احتیاج به طهارت ندارد؛ و آنهم انسان میتواند بهتأخیر بیندازد و انجام بدهد. اگر چنانچه تا وقت حرکت توانست انجام بدهد، انجام بدهد؛ وإلاّ شخصی را نائب میکند و او از طرف او انجام میدهد. علیٰکلّحال وقتی مطلب به این سهلی است، چرا انسان بخواهد خود را گرفتار کند و تکلیف خود را عوض کند؟ پس بهتر این است که انسان از این قرصها استفاده نکند و آنچه را که خداوند برای او تقدیر کرده است، همان را بپذیرد که اگر قرار باشد عنایت و موهبتی از جانب خدا باشد، بهتر است که انسان امور را به خود او واگذار کند تا بتواند به فیض بیشتری نائل شود.“3
- اسرار ملکوت، ج 2، ص 298. (آیةالله طهرانی)
- سایت مکتب وحی، سخنرانی، مبانی اسلام، احکام و اسرار حج، مجلس 1:
«[خانمی که عذر دارد] دو حالت دارد:
صورت اوّل: وقتی که برای عمرۀ [تمتّع] احرام میبندد عذر دارد و وقتی وارد مکّه میشود عذر او تا زمان اعمال حج باقی میماند، در اینصورت نیازی به احرام مجدّد نیست و همان احرام عمره با او تبدیل به احرام حج میشود و باید به عرفات برود؛ وقتی که به عرفات و مشعر و منا رفت، بعد میآید و اعمال حج را انجام میدهد و بعد اعمال عمره را خودش انجام میدهد.
صورت دوّم: این است که عمره را انجام میدهد ولی در موقع رفتن به عرفات عذر پیدا میکند؛ در اینصورت باید در همان حال عذر از مکّه در مسجدالحرام احرام ببندد و برود برای عرفات و مشعر و منا و وقتی که برگشت، چنانچه عذر او تا زمانی که کاروانها به ایران برمیگردند باقی بود، باید در آنجا به یک شخصی نیابت بدهد که آن اعمالی مانند نماز و طواف را که احتیاج به طهارت دارد انجام بدهد، ولی اعمالی را که احتیاج به طهارت ندارد مانند سعی بین صفا و مروه را باید خودش انجام بدهد و در آنجا اشکال ندارد که باشد، یعنی سعی بین صفا و مروه داخل در مسجدالحرام نیست.
ولی اگرنه، وقتی که به مکّه برگشت اگر مجالی بود تا اینکه این اعمال را انجام بدهد، در اینصورت دیگر صبر میکند و وقتی که از عذر بیرون آمد خود او مباشرتاً اعمال آن طواف و سعی و نماز طواف نساء را انجام میدهد.»
سایت مکتب وحی، سخنرانی، مبانی اسلام، احکام و اسرار حج، مجلس 2:
«سؤال: اگر زن نمیداند که تا موقع ظهر روز نهم پاک میشود و میتواند عمرۀ تمتّع بجای آورد یا نه، به چه نیّتی مُحرِم شود؟
جواب: باید احرام را به نیّت عمرۀ تمتّع ببندد، بعد اگر تا ظهر روز نهم پاک شد که هیچ؛ اگرنه، آن عمرۀ او با همان احرام تبدیل به احرام عمرۀ مفرده میشود. بعد از اینکه اعمال را انجام داد دیگر احتیاج به احرام مجدّد نیست و همان احرامی که در مسجد شجره بسته است، همان احرام او تبدیل میشود و به نیّت عمرۀ مفرده نیّت میکند و میرود کارها را انجام میدهد؛ بعد که اعمال حج و طواف نساء را انجام داد و بیرون آمد، به مسجد تنعیم میرود و آنجا احرام عمرۀ مفرده میبندد؛ چون عمرۀ تمتّع دیگر فوت شده است. عمرۀ مفردهای مثل یک عمرۀ مفرده انجام میدهد و بعد از احرام بیرون میآید.»*
* جهت اطلاع از احکام مربوط به زنان دارای عذر در انجام مناسک حج، رجوع شود به وسائل الشّیعة، ج 13، ص 448 ـ 466. - سایت مکتب وحی، سخنرانی، مبانی اسلام، احکام و اسرار حج، مجلس 4. (آیةالله طهرانی)

