این مجموعه که برگرفته از آثار و بیانات حضرت علامه آیت الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی -قدس الله سرهما - میباشد، به تبیین ابعاد باطنی و اهمّیت فریضۀ حج در اسلام میپردازد. اثر حاضر، حج را فراتر از مجموعهای از اعمال ظاهری نگریسته و آن را سفری روحانی برای تزکیۀ نفس، فعلیت بخشیدن به استعدادهای متعالی روح و وصول به مراتب عالیۀ عبودیّت معرّفی میکند. اثر حاضر، با نگاهی دقیق، به نقد دیدگاههای سطحی و صرفاً فقهی نسبت به حج و شرایط آن، بهویژه مفهوم استطاعت، پرداخته و بر لزوم درک عمیق فلسفۀ اعمال و مناسک حج تأکید میورزد. در این مقاله، بهتفصیل راجع به اهمّیت خلوص نیّت، حضور قلب و انقطاع از تعلّقات دنیوی در طول سفر حج بحث شده است و حکایات و روایات متعدّدی در باب تأثیر شگرف این فریضه بر روح و جان آدمی، بهویژه در صورت التزام به آداب باطنی آن، نقل گردیده است. همچنین، به ارتباط وثیق میان حج و مسئلۀ ولایت اهلبیت علیهم السّلام اشاره شده و اذعان گردیده که حقیقت اعمال حج و قبولی آن، در گرو پیوند با مقام ولایت و عرضه نمودن آن بر امام زمان علیه السّلام است. این اثر با شرح اسرار و معانی نهفته در هر یک از مناسک حج، از احرام و تلبیه و طواف و سعی گرفته تا وقوف در عرفات و مشعر و منا، رمیِ جمرات و قربانی، خواننده را به درک عمیقتری از این سفر الهی رهنمون میسازد. علاوه بر این، به اهمیت همراه بردن کودکان در سفر حج و تأثیرات معنوی آن بر نفوس پاک ایشان توجه ویژهای شده است. این مقاله در نهایت بر لزوم حفظ حالات روحانی کسبشده در حج پس از بازگشت به وطن تأکید کرده و راه کارهایی برای استمرار آن ارائه میدهد. و همچنین هدف اصلی از حج را این می داند که زائران بیتالله الحرام صرفا به انجام ظاهری مناسک بسنده نکرده و به درک حقیقت و باطن حج و بهرهمندی کامل از فیوضات این عبادت عظیم نیز اهتمام ویژه ای داشته باشند.
نور ملکوت حج
91انسان میرسد به یک جا که میبیند همۀ کارهایی که انجام داد همه را از خودش سلب کرده است!
اول خب نظرِ به أفعال داشت، بعد در همان مرتبۀ عملِ عوام آن نظر را برداشت، بعد تسلیم پروردگار شد و آمد، آمد به یک جا که میرسد در آنجا که میخواهد دیگر خودش را کنار بگذارد و از خودش بگذرد ـ چون همۀ اینها برای آن است، برای این است که به وصل برسد؛ میگوید: خدایا عمل را انجام میدهم برایاینکه به تو نزدیک بشوم ـ به آن مرتبه که میرسد میبیند دیگر این کار، کار او نیست!
اینجا مرحوم آقا میفرمودند:
اینجا کار، کار امیرالمؤمنین است که میآید و با آن اکسیری که دارد [کار را تمام میکند]!
در آن زیارت راجع به حضرت داریم که شهادت میدهم تو اکسیر اعظم هستی! آن اکسیری که میآید و میزند و آنجا آن ماهیّت را برمیگرداند و انسان را از آنجا بیرون میآورد. آنجا دیگر یک جایی است که انسان احساس میکند نمیتواند خودش و با ارادۀ خودش و با اختیار خودش دیگر در آنجا کاری انجام بدهد. إنشاءالله خداوند قسمت کند و همۀ ما را مشمول رسیدن به این نعمت عظمیٰ قرار بدهد!
بنابراین... انسان در مقام عبودیّت باید از خواست خودش دست بردارد؛ وقتی که خودش را کنار گذاشت و میل خود را کنار گذاشت، دیگر نگاه میکند هرچه را که او میخواهد انجام میدهد، همین! هرچه را که او میخواهد عمل میکند و هرچه را که او نمیخواهد چون او نمیخواهد عمل نمیکند؛ حالا به نتیجۀ فکری و تخیّلیِ خودش برسد یا به آن نتیجه نرسد، آن دیگر یک مطلب دیگری است.“1
پاداش عمل در همین دنیا و اثر فعلی آن
”مسئله این است که پاداش همینجا داده میشود و این عمل همین الآن از نقطهنظر جنبۀ ملکوتی این اثر را دارد، و اثرش واضح است. و اما اینکه میفرمایند برای آخرتت کار کن هم درست و صحیح است؛ بهجهتاینکه مآل انسان آنطرف است. اما نهاینکه انسان بخواهد عملی را برای رسیدن به آنطرف انجام بدهد! این عمل اصلاً غلط است و صحیح نیست. انسان باید عمل را برای خصوصیّت فعلیّۀ آن انجام بدهد نه برایاینکه بعداً چه نتیجهای میگیرد.
- سایت مکتب وحی، سخنرانی، عنوان بصری، جلسه 88. (آیةالله طهرانی)

