این مجموعه که برگرفته از آثار و بیانات حضرت علامه آیت الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی -قدس الله سرهما - میباشد، به تبیین ابعاد باطنی و اهمّیت فریضۀ حج در اسلام میپردازد. اثر حاضر، حج را فراتر از مجموعهای از اعمال ظاهری نگریسته و آن را سفری روحانی برای تزکیۀ نفس، فعلیت بخشیدن به استعدادهای متعالی روح و وصول به مراتب عالیۀ عبودیّت معرّفی میکند. اثر حاضر، با نگاهی دقیق، به نقد دیدگاههای سطحی و صرفاً فقهی نسبت به حج و شرایط آن، بهویژه مفهوم استطاعت، پرداخته و بر لزوم درک عمیق فلسفۀ اعمال و مناسک حج تأکید میورزد. در این مقاله، بهتفصیل راجع به اهمّیت خلوص نیّت، حضور قلب و انقطاع از تعلّقات دنیوی در طول سفر حج بحث شده است و حکایات و روایات متعدّدی در باب تأثیر شگرف این فریضه بر روح و جان آدمی، بهویژه در صورت التزام به آداب باطنی آن، نقل گردیده است. همچنین، به ارتباط وثیق میان حج و مسئلۀ ولایت اهلبیت علیهم السّلام اشاره شده و اذعان گردیده که حقیقت اعمال حج و قبولی آن، در گرو پیوند با مقام ولایت و عرضه نمودن آن بر امام زمان علیه السّلام است. این اثر با شرح اسرار و معانی نهفته در هر یک از مناسک حج، از احرام و تلبیه و طواف و سعی گرفته تا وقوف در عرفات و مشعر و منا، رمیِ جمرات و قربانی، خواننده را به درک عمیقتری از این سفر الهی رهنمون میسازد. علاوه بر این، به اهمیت همراه بردن کودکان در سفر حج و تأثیرات معنوی آن بر نفوس پاک ایشان توجه ویژهای شده است. این مقاله در نهایت بر لزوم حفظ حالات روحانی کسبشده در حج پس از بازگشت به وطن تأکید کرده و راه کارهایی برای استمرار آن ارائه میدهد. و همچنین هدف اصلی از حج را این می داند که زائران بیتالله الحرام صرفا به انجام ظاهری مناسک بسنده نکرده و به درک حقیقت و باطن حج و بهرهمندی کامل از فیوضات این عبادت عظیم نیز اهتمام ویژه ای داشته باشند.
نور ملکوت حج
25دلیل اول: وجود روایت از امام عسکری در مکّه
اوّلاً: از امام عسگری علیه السّلام روایت داریم که در مکّه از آن حضرت راجع به یک حکم شرعی سؤال کردند و آن حضرت جواب دادند.1 امام عسگری برای عمره به مکّه نمیروند، اگر بخواهند بروند برای حج میروند؛ البته عمره هم اشکال ندارد و آن هم مستحب است،2 ولی برحسب عادت برای حج میروند. این روایت دلیل بر این است که این حرفهایی که بین عوام است [صحیح نیست]؛ خیلی هم زیاد است، همه میگویند و من هم میگویم که جایی شنیدهام؛ حتی افراد اهل اطلاع میگفتند! یکی هم صحبتی کرد: ”اگر کسی نذر کند که حجّش را برای امام عسگری انجام بدهد، خدا این نذرش را قبول میکند؛ چون حضرت حج انجام ندادهاند. و این برای امام عسگری، پدر امام زمان است و اصلاً حساب چیز دیگر است! کسی برای پدر امام زمان نذر کند که حج انجام بدهد، حتماً قبول میشود.“ و خود او هم میگفت: ”اتفاقاً من این را تجربه کردهام و موفّق هم شدهام.“
خب آن به نیّت تو مربوط است و به واقع کاری ندارد؛ حضرت دیدهاند نیّت تو این است، گفتهاند: خیلی خب، این را هم مستجابش کنیم!
دلیل دوم: محدود نبودن تصرّفات امام به تضییقات ظاهری
ثانیاً: چرا امام نمیتواند حج انجام بدهد؟ چرا؟! از کجا معلوم هر سال هم امام عسگری به حج نرفته باشند؟! چه دلیلی دارد؟! مگر حتماً وقتی که میروند باید خودشان را به همه نشان بدهند؟! نه، امام حج انجام میدهد و یک نفر هم امام را نمیبیند! چه اشکال دارد؟! هیچکس نمیبیند! یا اینکه ببینند، اما نیامدهاند نقل کنند. ما هیچ دلیلی نداریم که حضرت انجام نداده است و هیچ دلیلی هم نداریم که حضرت باید فقط به همین مسئلۀ ظاهر و تضییقاتی که حکومتِ جور برای ایشان ایجاد کرده است، عمل کند. در عیناینکه امام در [حصر] است و همه هم میبینند، حضرت در [مکّه] هم دارند حج انجام میدهند، چه اشکال دارد؟! این قضایا در خیلی از موارد دیده شده است.
- عیون أخبار الرّضا علیه السّلام، ج 2، ص 135: «حَدَّثَنا الحسَنُ بنُ علیِّ بنِ محمّدِ بنِ علیِّ بنِ موسَی بنِ جعفرٍ، أبو السیّدِ المَحجوبِ إمامُ عَصرِه، بِمکّةَ....»
- وسائل الشیعة، ج 14، ص 298 ـ 315.

