این مجموعه که برگرفته از آثار و بیانات حضرت علامه آیت الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی -قدس الله سرهما - میباشد، به تبیین ابعاد باطنی و اهمّیت فریضۀ حج در اسلام میپردازد. اثر حاضر، حج را فراتر از مجموعهای از اعمال ظاهری نگریسته و آن را سفری روحانی برای تزکیۀ نفس، فعلیت بخشیدن به استعدادهای متعالی روح و وصول به مراتب عالیۀ عبودیّت معرّفی میکند. اثر حاضر، با نگاهی دقیق، به نقد دیدگاههای سطحی و صرفاً فقهی نسبت به حج و شرایط آن، بهویژه مفهوم استطاعت، پرداخته و بر لزوم درک عمیق فلسفۀ اعمال و مناسک حج تأکید میورزد. در این مقاله، بهتفصیل راجع به اهمّیت خلوص نیّت، حضور قلب و انقطاع از تعلّقات دنیوی در طول سفر حج بحث شده است و حکایات و روایات متعدّدی در باب تأثیر شگرف این فریضه بر روح و جان آدمی، بهویژه در صورت التزام به آداب باطنی آن، نقل گردیده است. همچنین، به ارتباط وثیق میان حج و مسئلۀ ولایت اهلبیت علیهم السّلام اشاره شده و اذعان گردیده که حقیقت اعمال حج و قبولی آن، در گرو پیوند با مقام ولایت و عرضه نمودن آن بر امام زمان علیه السّلام است. این اثر با شرح اسرار و معانی نهفته در هر یک از مناسک حج، از احرام و تلبیه و طواف و سعی گرفته تا وقوف در عرفات و مشعر و منا، رمیِ جمرات و قربانی، خواننده را به درک عمیقتری از این سفر الهی رهنمون میسازد. علاوه بر این، به اهمیت همراه بردن کودکان در سفر حج و تأثیرات معنوی آن بر نفوس پاک ایشان توجه ویژهای شده است. این مقاله در نهایت بر لزوم حفظ حالات روحانی کسبشده در حج پس از بازگشت به وطن تأکید کرده و راه کارهایی برای استمرار آن ارائه میدهد. و همچنین هدف اصلی از حج را این می داند که زائران بیتالله الحرام صرفا به انجام ظاهری مناسک بسنده نکرده و به درک حقیقت و باطن حج و بهرهمندی کامل از فیوضات این عبادت عظیم نیز اهتمام ویژه ای داشته باشند.
مرتب سازی:
نور ملکوت حج
29«این چه عامل و نیازی بوده که خدا نگفته است بهجای حج نماز بخوانید، روزه بگیرید، خمس بپردازید، زکات بپردازید، انفاق کنید، صلۀ رحم کنید؟! خُب خدا میگفت بهجای حج این کارها را انجام بدهید! در اینکه باید از یک مکان دور و دورترین نقطۀ زمین ـ فرض کنید وسط قارۀ امریکا و یا شهرهایی که درست مقابل مکّه هستند و میشود به دو سمت نماز خواند1 ـ از آنجا بلند شوید و با بَلَم و قایق به مکّه بیایید، چه نکتهای هست؟ اینکه عرض میکنم شوخی نیست! با قایق، نه با هواپیمای 747! باید با قایق بلند شوید و از آنجا برای انجام این مسئله بیایید.
آیا مطلب همین مسئلۀ عادی است؟ میگوییم: دیگر چون خدا گفته است! مثل بقیّۀ چیزهایی که خدا گفته است، این هم روی آن! یا به قول بعضی: این حرفها را بعضیها درآوردهاند! آیا یک مسئلۀ عادی است؟ یا اینکه نه، این قسم که خداوند در قرآن میفرماید: ای بندۀ ما ابراهیم، ندا در دِه که این ندایت تا روز قیامت به گوش همۀ عالمیان برسد؛2 هر کسی تا زمان ظهور حضرت مهدی، بعد از ظهور، رجعت و بازگشت ائمه و تا روز قیامت در این دنیا میآید، باید به اینجا بیاید! یعنی چه؟ یعنی تکامل انسان در این دنیا به ارتباط و تعلّق روحی او به این مناسک و اعمالی است که میخواهد اینجا انجام بدهد. این مسئله است. اگر کسی به مکّه نرود، ناقص از دنیا میرود و آن باری را که برعهدۀ او است به مقصد نمیرساند.3»4
احساس نیاز انبیا و ائمه علیهم السّلام به حج
”رفقا بدانید که اینجا جایی است که انبیا بعد از رسیدن به نبوّتشان تازه احساس نیاز به اینجا کردند، فَکَیفَ به ما! چرا پیغمبر اکرم به مکّه مشرّف میشد؟ چرا امام زمان علیه السّلام هر سال به مکّه مشرّف میشود؟ ما خیال میکنیم امام زمان همینطوری و بهعنوان یک کار عادی میرود! چرا هر سال مشرّف میشود؟
- نقطۀ مقابل کعبه، دقیقاً در اقیانوس افریقای جنوبی حدود صد کیلومتری شهر ریو دو ژانیرو یکی از شهرهای کشور برزیل در قارۀ امریکای جنوبی میباشد. جهت اطلاع بیشتر پیرامون این بحث فقهی، رجوع شود به نرمافزار کیمیای سعادت، جبر و اختیار، قضا و قدر، درس هفتم، ص 222، تعلیقه. (محقق)
- سوره حج (22) آیه 27: ﴿وَأَذِّن فِي ٱلنَّاسِ بِٱلۡحَجِّ يَأۡتُوكَ رِجَالٗا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٖ يَأۡتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٖ﴾.
- رجوع شود به دعائم الإسلام، ج 1، ص 288 ـ 291.
- سایت مکتب وحی، سخنرانی، مبانی اسلام، احکام و اسرار حج، مجلس 3. (آیةالله طهرانی)