این مجموعه که برگرفته از آثار و بیانات حضرت علامه آیت الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی -قدس الله سرهما - میباشد، به تبیین ابعاد باطنی و اهمّیت فریضۀ حج در اسلام میپردازد. اثر حاضر، حج را فراتر از مجموعهای از اعمال ظاهری نگریسته و آن را سفری روحانی برای تزکیۀ نفس، فعلیت بخشیدن به استعدادهای متعالی روح و وصول به مراتب عالیۀ عبودیّت معرّفی میکند. اثر حاضر، با نگاهی دقیق، به نقد دیدگاههای سطحی و صرفاً فقهی نسبت به حج و شرایط آن، بهویژه مفهوم استطاعت، پرداخته و بر لزوم درک عمیق فلسفۀ اعمال و مناسک حج تأکید میورزد. در این مقاله، بهتفصیل راجع به اهمّیت خلوص نیّت، حضور قلب و انقطاع از تعلّقات دنیوی در طول سفر حج بحث شده است و حکایات و روایات متعدّدی در باب تأثیر شگرف این فریضه بر روح و جان آدمی، بهویژه در صورت التزام به آداب باطنی آن، نقل گردیده است. همچنین، به ارتباط وثیق میان حج و مسئلۀ ولایت اهلبیت علیهم السّلام اشاره شده و اذعان گردیده که حقیقت اعمال حج و قبولی آن، در گرو پیوند با مقام ولایت و عرضه نمودن آن بر امام زمان علیه السّلام است. این اثر با شرح اسرار و معانی نهفته در هر یک از مناسک حج، از احرام و تلبیه و طواف و سعی گرفته تا وقوف در عرفات و مشعر و منا، رمیِ جمرات و قربانی، خواننده را به درک عمیقتری از این سفر الهی رهنمون میسازد. علاوه بر این، به اهمیت همراه بردن کودکان در سفر حج و تأثیرات معنوی آن بر نفوس پاک ایشان توجه ویژهای شده است. این مقاله در نهایت بر لزوم حفظ حالات روحانی کسبشده در حج پس از بازگشت به وطن تأکید کرده و راه کارهایی برای استمرار آن ارائه میدهد. و همچنین هدف اصلی از حج را این می داند که زائران بیتالله الحرام صرفا به انجام ظاهری مناسک بسنده نکرده و به درک حقیقت و باطن حج و بهرهمندی کامل از فیوضات این عبادت عظیم نیز اهتمام ویژه ای داشته باشند.
مرتب سازی:
نور ملکوت حج
35”فقط یک شبههای هست که: اگر استطاعت، استطاعت عادی باشد دیگر ذکرش در اینجا چه معنا دارد؟ پس معلوم میشود که در اینجا منظور از استطاعت چیز دیگری است و مصداق استطاعت در این آیه غیر از آن مُتفاهَم عرفی است؛ وإلاّ خدا میگفت: «لِلهِ عَلَی النّاسِ حِجُّ البَیتِ؛ حج را باید انجام بدهی!»
این شبهه دفع میشود به اینکه اگر خداوند این استطاعت را در اینجا ذکر نمیکرد، شاید شبهۀ وجوب حج بأیّنحوٍکان مطرح میشد؛ مثل وجوب صلات بأیّنحوٍکان! یعنی با این عبارت ﴿وَلِلَّهِ﴾ و ﴿عَلَى﴾ ـ یعنی این مسئله بر گُرده و رقبه است ـ و با این تأکیدات، این شبهه بود که ولو شخص متسکّعاً و با عدم امنیت طریق باید این را انجام بدهد! چطور اینکه بعضیها هم نسبت به این مسئله فتوا دادهاند.“1
تأکید شارع بر استطاعت عرفی و شباهت وجوب حج به سایر سفرها از این جهت
”لذا در اینجا شارع این ﴿ٱسۡتَطَاعَ﴾ را آورده است برایاینکه بگوید: نه، این استطاعت همان استطاعت عرفی است؛ یعنی وجوب حج، مثل سایر سفرها میماند. چطور اینکه انسان در سایر سفرها اقدام میکند و با همان شرایط، مراعات تخلیۀ سِرب و امنیت و صحّت و قوت عیال و امثالذلک را میکند، اینجا هم همینطور است. در سایر سفرها کسی عیال و زن و بچهاش را همینطور رها نمیکند تا اینها گرسنه بمانند و بعد بخواهد به مسافرت برود! نه، مردم وقتی میخواهند یک هفته یا پانزده روز یا یک ماه به مسافرت بروند، اول [مراعات این مسائل را میکنند]؛ در قدیم وقتی به مسافرت میرفتند، ما یَحتاج منزل را میآوردند و برای عیالشان ذخیره میکردند یا به آنها پول و اموالی میدادند برایاینکه بروند و ما یحتاج را تهیه کنند؛ یا اینکه میرفتند آن مسائل را انجام میدادند. وقتی به مسافرت میرفتند، همینطوری که نمیرفتند! لذا قوت عیال و اینها هم در اینجا همینطور است. ما میبینیم در روایات آن متفاهم عرفی از استطاعت همین مسئله است.“2
- سایت مکتب وحی، دروس، فقه، حج ـ استطاعت در حج، جلسه 3. (آیةالله طهرانی)
- سایت مکتب وحی، دروس، فقه، حج ـ استطاعت در حج، جلسه 3. (آیةالله طهرانی)