این مجموعه که برگرفته از آثار و بیانات حضرت علامه آیت الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی -قدس الله سرهما - میباشد، به تبیین ابعاد باطنی و اهمّیت فریضۀ حج در اسلام میپردازد. اثر حاضر، حج را فراتر از مجموعهای از اعمال ظاهری نگریسته و آن را سفری روحانی برای تزکیۀ نفس، فعلیت بخشیدن به استعدادهای متعالی روح و وصول به مراتب عالیۀ عبودیّت معرّفی میکند. اثر حاضر، با نگاهی دقیق، به نقد دیدگاههای سطحی و صرفاً فقهی نسبت به حج و شرایط آن، بهویژه مفهوم استطاعت، پرداخته و بر لزوم درک عمیق فلسفۀ اعمال و مناسک حج تأکید میورزد. در این مقاله، بهتفصیل راجع به اهمّیت خلوص نیّت، حضور قلب و انقطاع از تعلّقات دنیوی در طول سفر حج بحث شده است و حکایات و روایات متعدّدی در باب تأثیر شگرف این فریضه بر روح و جان آدمی، بهویژه در صورت التزام به آداب باطنی آن، نقل گردیده است. همچنین، به ارتباط وثیق میان حج و مسئلۀ ولایت اهلبیت علیهم السّلام اشاره شده و اذعان گردیده که حقیقت اعمال حج و قبولی آن، در گرو پیوند با مقام ولایت و عرضه نمودن آن بر امام زمان علیه السّلام است. این اثر با شرح اسرار و معانی نهفته در هر یک از مناسک حج، از احرام و تلبیه و طواف و سعی گرفته تا وقوف در عرفات و مشعر و منا، رمیِ جمرات و قربانی، خواننده را به درک عمیقتری از این سفر الهی رهنمون میسازد. علاوه بر این، به اهمیت همراه بردن کودکان در سفر حج و تأثیرات معنوی آن بر نفوس پاک ایشان توجه ویژهای شده است. این مقاله در نهایت بر لزوم حفظ حالات روحانی کسبشده در حج پس از بازگشت به وطن تأکید کرده و راه کارهایی برای استمرار آن ارائه میدهد. و همچنین هدف اصلی از حج را این می داند که زائران بیتالله الحرام صرفا به انجام ظاهری مناسک بسنده نکرده و به درک حقیقت و باطن حج و بهرهمندی کامل از فیوضات این عبادت عظیم نیز اهتمام ویژه ای داشته باشند.
نور ملکوت حج
40لزوم پسانداز پول برای حج از زمان بلوغ
... وقتی که اینطور شد، آنوقت یکدفعه میبینید مجتهد باید فتوا بدهد که از وقتی که شخص به بلوغ میرسد، باید برای رفتن به مکّه پول جمع کند! لذا انسان فتوا میدهد، صریح هم فتوا میدهد. وقتی که یک شخص ـ چه دختر و چه پسر ـ به سنّ بلوغ میرسد، بهجای اینکه با عیدی یا پولهایی که بابا و مادرش به او میدهند پفک و از این چیزها بخرد، باید در صندوق بگذارد. البته نهاینکه ما بگوییم خیلی سفت و سخت بگیرد و حتی یک قران هم خرج نکند! نه، بالأخره یک مقداری خرج کند و زندگی را بر خود سخت نگیرد؛ ولی همیشه در فکرش این مسئله باشد.
چطور وقتی یک پدر و مادر، دختر دارند از اول به فکر جهازش هستند، دیدهاید؟! دختر دارد شیر میخورد اما از اول برایش تشک درست میکند و صندوق و دیگ زودپز و بشقاب چینی جمع میکند! بابا، دارد هنوز شیر میخورد و هنوز یک سالش هم نشده است! اما میگوید باید از حالا به فکر بود.
لذا برای مسئلۀ حج هم باید از حالا به فکر بود و نظر ما این است که پدر و مادر همانطور که به فکر چیزهای دیگر مانند خانه و زندگی و جهاز هستند، باید برای مکّۀ فرزندشان هم از همان موقع به فکر باشند؛ آن مسئله هست. اما خود فرزند از وقتی که بالغ میشود باید جدّی به فکر باشد و یواشیواش جمع کند؛ چون یکدفعه که استطاعت حاصل نمیشود! بالأخره شرایط امروز فرق میکند و باید از الآن به فکر باشد. چه کسی تا حالا یکهمچنین فتوایی داده است؟“1
حج، واجب مطلق نه واجب مشروط
”برخلاف آنچه معروف است، حج واجب مطلق است نه واجب مشروط؛ یعنی شما نباید بنشینید تا یکدفعه یک پولی مثل باران از آسمان بیاید و سقف منزل شکافته شود و کادوکرده بهعنوان هدیه در دستتان بگذارند تا بعد مستطیع شوید و با آن هدیه به مکّه تشریف ببرید! نهخیر، حج واجب مطلق است؛ یعنی بالغ و مکلّف باید از ابتدای بلوغ سعی کند اسباب و معدّات حجّش را آماده کند. حال اگر یک سال شد، یک سال شد؛ دو سال شد، دو سال شد؛ ده سال شد، ده سال شد؛ بیست سال هم شد، بیست سال شد! نهاینکه مثلاً چهل سال، پنجاه سال، شصت سال صبر کنیم تا اینکه یا این ما را ببرد یا آن ما را ببرد یا یک پولی از یک جایی برسد یا یک گنجِ بادآوردهای پیدا بشود! نه، باید قلّک داشته باشی و پول کنار بگذاری تا به آن حدّی برسد که بتوانی بروی! این را میگویند واجب مطلق.
- سایت مکتب وحی، دروس، فقه، حج، جلسه 133. (آیةالله طهرانی)

