این مجموعه که برگرفته از آثار و بیانات حضرت علامه آیت الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی -قدس الله سرهما - میباشد، به تبیین ابعاد باطنی و اهمّیت فریضۀ حج در اسلام میپردازد. اثر حاضر، حج را فراتر از مجموعهای از اعمال ظاهری نگریسته و آن را سفری روحانی برای تزکیۀ نفس، فعلیت بخشیدن به استعدادهای متعالی روح و وصول به مراتب عالیۀ عبودیّت معرّفی میکند. اثر حاضر، با نگاهی دقیق، به نقد دیدگاههای سطحی و صرفاً فقهی نسبت به حج و شرایط آن، بهویژه مفهوم استطاعت، پرداخته و بر لزوم درک عمیق فلسفۀ اعمال و مناسک حج تأکید میورزد. در این مقاله، بهتفصیل راجع به اهمّیت خلوص نیّت، حضور قلب و انقطاع از تعلّقات دنیوی در طول سفر حج بحث شده است و حکایات و روایات متعدّدی در باب تأثیر شگرف این فریضه بر روح و جان آدمی، بهویژه در صورت التزام به آداب باطنی آن، نقل گردیده است. همچنین، به ارتباط وثیق میان حج و مسئلۀ ولایت اهلبیت علیهم السّلام اشاره شده و اذعان گردیده که حقیقت اعمال حج و قبولی آن، در گرو پیوند با مقام ولایت و عرضه نمودن آن بر امام زمان علیه السّلام است. این اثر با شرح اسرار و معانی نهفته در هر یک از مناسک حج، از احرام و تلبیه و طواف و سعی گرفته تا وقوف در عرفات و مشعر و منا، رمیِ جمرات و قربانی، خواننده را به درک عمیقتری از این سفر الهی رهنمون میسازد. علاوه بر این، به اهمیت همراه بردن کودکان در سفر حج و تأثیرات معنوی آن بر نفوس پاک ایشان توجه ویژهای شده است. این مقاله در نهایت بر لزوم حفظ حالات روحانی کسبشده در حج پس از بازگشت به وطن تأکید کرده و راه کارهایی برای استمرار آن ارائه میدهد. و همچنین هدف اصلی از حج را این می داند که زائران بیتالله الحرام صرفا به انجام ظاهری مناسک بسنده نکرده و به درک حقیقت و باطن حج و بهرهمندی کامل از فیوضات این عبادت عظیم نیز اهتمام ویژه ای داشته باشند.
نور ملکوت حج
50گرچه خود حقیر تا سنّ سیوسهسالگی برایم این توفیق حاصل نشد، اما برای این دو فرزند، و دو پسر دیگر نیز سعی شد در اولین وهلۀ امکان پس از بلوغ صورت گیرد.“1
تأثیرپذیری مضاعف اطفال و جوانان از سفر حج
”ما باید متوجه باشیم که مسئلۀ حج را خدا برای رشد ما و کمال ما و برای رسیدن به آن فعلیّات قرار داده است. اگر هم در اینجا متوجه نشویم، در آن دنیا میفهمیم که بهواسطۀ این اعمال و این کردار، چه مسائل و مطالبی برای ما آماده و ذخیره شده است. چرا میگویند افراد، در سنین جوانی به مکّه بروند؟ چون زندگیشان را تا آخر با مکّه بگذرانند و حالوهوای مکّه را تا آخر در دل داشته باشند. چرا مستحب است که بچهها را هم به مکّه ببرید؟2 چون آنها هم اثر میگیرند و آنها هم متوجه میشوند و آنها هم نور میگیرند!
نقل مکاشفهای در نزول نور از کعبه بر طوافکنندگان
یکی از دوستانی که اهل مکاشفه بود و مکاشفات صادقی داشت ـ البته از رفقا نیست، از دوستان است و شخص صادقی است ـ پارسال خود او این قضیه را برای من نقل میکرد و میگفت:
وقتی که من در اول پلههای صفا و مروه نشسته بودم و داشتم نگاه میکردم، در همان شبِ ششم یا هفتم بود که دیدم یک کاسهای از کعبه بالا آمد و این کاسه به حدّی بزرگ بود که تمام کعبه را گرفته بود! یک نیمگوی و نیمدایره بالا آمد و از این کاسۀ معلق به افراد نور میخورد. دیدم دارد به تمام افرادی که داشتند دوْر کعبه میگشتند میخورَد؛ به بعضیها زیاد، به بعضیها کم و به بعضیها فقط یک خطّ نوری.
نگاه کردم و دیدم به بچههایی که دارند [حج] میکنند، از همۀ اینها بیشتر میخورد!
دریافت نور بیشتر توسط بچهها به دلیل معصومیت آنها
بچه معصوم است! التفات میکنید؟ آنوقت میگویند بچه را تمرینی به مکّه ببرید تا بالأخره ببیند و بفهمد و تماشا کند! درحالیکه بچه معصوم است و بیشتر از بزرگ میگیرد؛ ما گناه کردیم و آلوده هستیم، آنها که نیستند! همچنین میگفت:
- روح مجرّد، ص 500. (علامه طهرانی)
- رجوع شود به وسائل الشیعة، ج 11، ص 45 و 286 ـ 289.

