این مجموعه که برگرفته از آثار و بیانات حضرت علامه آیت الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی و آیت الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی -قدس الله سرهما - میباشد، به تبیین ابعاد باطنی و اهمّیت فریضۀ حج در اسلام میپردازد. اثر حاضر، حج را فراتر از مجموعهای از اعمال ظاهری نگریسته و آن را سفری روحانی برای تزکیۀ نفس، فعلیت بخشیدن به استعدادهای متعالی روح و وصول به مراتب عالیۀ عبودیّت معرّفی میکند. اثر حاضر، با نگاهی دقیق، به نقد دیدگاههای سطحی و صرفاً فقهی نسبت به حج و شرایط آن، بهویژه مفهوم استطاعت، پرداخته و بر لزوم درک عمیق فلسفۀ اعمال و مناسک حج تأکید میورزد. در این مقاله، بهتفصیل راجع به اهمّیت خلوص نیّت، حضور قلب و انقطاع از تعلّقات دنیوی در طول سفر حج بحث شده است و حکایات و روایات متعدّدی در باب تأثیر شگرف این فریضه بر روح و جان آدمی، بهویژه در صورت التزام به آداب باطنی آن، نقل گردیده است. همچنین، به ارتباط وثیق میان حج و مسئلۀ ولایت اهلبیت علیهم السّلام اشاره شده و اذعان گردیده که حقیقت اعمال حج و قبولی آن، در گرو پیوند با مقام ولایت و عرضه نمودن آن بر امام زمان علیه السّلام است. این اثر با شرح اسرار و معانی نهفته در هر یک از مناسک حج، از احرام و تلبیه و طواف و سعی گرفته تا وقوف در عرفات و مشعر و منا، رمیِ جمرات و قربانی، خواننده را به درک عمیقتری از این سفر الهی رهنمون میسازد. علاوه بر این، به اهمیت همراه بردن کودکان در سفر حج و تأثیرات معنوی آن بر نفوس پاک ایشان توجه ویژهای شده است. این مقاله در نهایت بر لزوم حفظ حالات روحانی کسبشده در حج پس از بازگشت به وطن تأکید کرده و راه کارهایی برای استمرار آن ارائه میدهد. و همچنین هدف اصلی از حج را این می داند که زائران بیتالله الحرام صرفا به انجام ظاهری مناسک بسنده نکرده و به درک حقیقت و باطن حج و بهرهمندی کامل از فیوضات این عبادت عظیم نیز اهتمام ویژه ای داشته باشند.
نور ملکوت حج
51هر کدام اینها که جوانتر ـ مثلاً هفدهساله یا هجدهساله ـ بودند، بیشتر میگرفتند و البته پیرمردهایی هم بودند که آنها هم وضعیّتشان [خوب بود]؛ این نور به اینها میخورد و از اینها به بینهایت میرفت! همینطور از این کاسه به این شعاع میخورد و به بینهایت میرفت.
یعنی مسئله به این نحو است! این بچه که الآن دارد به مکّه میرود، مدام دارد در دلش میگیرد و نگه میدارد. ما باید با این وضعیت به مکّه و به کعبه و به این اعمال نگاه کنیم؛ نهاینکه فقط به آنجا میرویم و یک کارهایی انجام میدهیم و خدا گفته است بالأخره باید در عمر یک دفعه بروی ولذا دیگر چهکار کنیم و چاره نداریم!“1
روایتی در باب حَجّة الإسلام بودن حجّ کودکان و منظور از آن
”در روایتی داریم که امام علیه السّلام میفرماید:
وقتی صبیّ و بچه (مثلاً دهساله یا هفتساله) به مکّه میرود، حَجّة الإسلام انجام داده است.2
عجیب است، حجّة الاسلام انجام داده است! چطور انسان تصوّر میکند این حجّة الإسلام انجام داده باشد با اینکه حجّة الإسلام [بعد از رسیدن به تکلیف است؟] البته إنشاءالله ما این مطالب را در آن بحث حجّی که داریم از جهت عمومی هم مفصّل مطرح خواهیم کرد که نظر بزرگان و عرفا نسبت به این قضیه چیست و نظر سایر افرادی که حظّ و نصیبی ندارند چیست؟ افرادی که همینطور مطالب را در اختیار مردم قرار میدهند و از دین، یک دین رباتی مانند مجسّمه به مردم ارائه میدهند؛ نه دین واقعیّتدار و حقیقتدار! این مطالب باید برای مردم گفته بشود.3
ردّ نظر رایج مبنی بر تمرینی بودن عبادات کودکان
چطور امام علیه السّلام میفرماید: اگر یک بچۀ دهساله حج انجام بدهد، حَجّة الاسلام را که یک حجّ واجب است انجام داده است؟! یعنی چه؟ یعنی اگر یک بچۀ دهساله حج انجام بدهد و بعد فوت کند، در روز قیامت او را در صفّ افرادی که حجّ ابراهیم را انجام دادهاند قرار میدهند. این معنا، معنای روایت است! حالا آقایان چه فتوا میدهند؟! میگویند:
- سایت مکتب وحی، سخنرانی، مبانی اسلام، احکام و اسرار حج، مجلس 3. (آیةالله طهرانی)
- من لا یحضره الفقیه، ج 2، ص 435:
«رَویٰ صَفوانُ عن إسحاقَ بنِ عَمّارٍ، قال: سَألتُ أبا الحَسَنِ علیه السّلام عن ابنِ عَشرِ سِنینَ یَحُجُّ؟ قال: ”عَلَیهِ حَجّةُ الإسلامِ إذإ احتَلَم....“
... و رَویٰ أبانٌ عن الحَکَمِ، قال: سَمِعتُ أباعَبدِاللهِ علیه السّلام یَقولُ: ”الصَّبیُّ إذا حُجَّ بِهِ فَقَد قَضیٰ حَجّةَ الإسلامِ حتّیٰ یَکبَرَ....“» - رجوع شود به سایت مکتب وحی، دروس، فقه، حج، جلسات 25 و 26 و 28 و 29.

