نور ملکوت حج

83

انتقاد بزرگان از سخت‌گیری‌های بی‌مورد در دین
آقا جان من! شما چرا دین خدا را عوض می‌کنید؟! چرا شریعت را وارد پیچ‌وخم می‌نمایید؟! چرا مردم را از خدا می‌بُرید و به اعمالشان سوق می‌دهید؟! مگر دین رسول‌الله دین آسان و راحت نیست؟! مگر نفرمود:
بُعِثتُ علیٰ شَریعَةٍ سَمحَةٍ سَهلَةٍ؛¹ «من بر شریعت بدون گیر و بند، و شریعت قابل إغماض و گذشت، و شریعت آسان مبعوث شده‌ام!»
مگر رسول خدا و ائمه نفرموده‌اند:
هر چیز، به هر شکل و صورت و در هر زمان و مکان طاهر است، مگر آن‌وقت که علم یقینی به نجاست آن پیدا کنی!²
شما مطلب را واژگون نموده‌اید و می‌گویید: همۀ چیزها نجس است تا ما علم یقینی به طهارت آن پیدا کنیم!
چرا دست از سر مردم بر نمیدارید؟! چرا مردم را با پیغمبرشان و با دین سهل و سَمحه و آسانشان رها نمی‌کنید؟! چرا راه توجه و انقطاع به خدا را می‌بندید؟! چرا بر روی باب مفتوح قفل می‌زنید؟!
لزوم توجه به خدا از میقات تا پایان اعمال و عدم نگاه استقلالی به اعمال
همۀ مردم حج می‌کنند، باید از میقات که احرام می‌بندند تا وقت تقصیر و قربانی که از احرام بیرون می‌آیند توجّهشان به خدا باشد. غیر از خدا نبینند و نشنوند، و ذهنشان یک‌لحظه از خدا منقطع نگردد. اعمال و رفتار را نباید به نظر استقلالی نظر کرد.³ تکالیفی است از طواف و نماز و غیرهما که طبعاً انجام داده می‌شود؛ و در تمام این اعمال باید منظور خدا باشد، نه عمل. باید فکر و اندیشه به خدا باشد نه به صحّت و بطلان عمل. این همان مجوسیّت محضه است که خداوند واحد را مختفی نموده و دو خدای عمل خوب و عمل بد را بجای آن نشانده است.⁴
این مردم بدبخت را شما از میقات تا خروج از احرام از خدا جدا می‌کنید! از وقت احرام در تشویش می‌اندازید که مبادا ترشّحی به بدنم، به احرامم برسد. مبادا شانه‌ام از خانه منحرف شود. مبادا در حال طواف از مَطاف بیرون آیم. مبادا نمازم باطل باشد. مبادا طواف نِسائَم باطل آید و تا آخر عمر زن بر خانه‌ام حرام باشد.
1. النّاصریّات، ص 46:«رُویَ عن النّبیِّ (صلّی الله علَیه و آله و سلّم) أنّه قال: بُعِثتُ علَی الشّریعَةِ السَّمحَةِ السَّهلَة.»هم‌چنین رجوع شود به الأمالی، شیخ طوسی، ص 528؛ مسند أحمد، ج 5، ص 266. با قدری اختلاف در مصادر.
2. المُقنِع، شیخ صدوق، ص 15: «کلُّ شَی‌ءٍ طاهرٌ إلّا ما عَلِمتَ (خ.ل: حتّیٰ تَعلَمَ) أنّه قَذِرٌ.»
3. روح مجرّد، ص 501:«[مرحوم حداد رضوان الله علیه می‌فرمود:] مرحوم قاضی هر وقت به کربلا مشرّف می‌شد و در کلبۀ حقیر نزول اجلال می‌فرمود، علاوه بر آنکه چنان غرق دریای خروشان معارف بود مع‌ذلک گهگاهی از اشعار آبدار برای من می‌خواند. از جمله این اشعار را خواند:...
  یا مَن بِمُحَیّاهُ جَلَی الکَونَ و زانَه *** العالَمُ فی الحَیرَةِ لا یُدرِکُ شانَهُ
  أخفاکَ ظُهورٌ لَکَ عَنهُم و أبانَه *** ای تیر غمت را دل عشّاق نشانه
  عالم به تو مشغول و تو غائب ز میانه‌ *** ...
  إیّاکَ تَطَلَّبتُ و ذِکراکَ هَوَیتُ *** مِن کُلِّ حَدیثٍ بِأسانیدَ رَوَیتُ
  إن کان إلَی الکَعبَةِ و البَیتِ أتَیتُ *** مقصود من از کعبه و بتخانه توئی تو
  مقصود توئی کعبه و بتخانه بهانه *** ...
  إن فی عَرَفاتٍ و مِناها جَسَدی دار *** أو مَشعَرِها ما لِسِواکَ خَلَدی دار
  مَن مِثلیَ مَن حَجَّ إلَی الکَعبَةِ و الدّار *** حاجی به ره کعبه و من طالب دیدار
  او خانه همی جوید و من صاحب خانه *** ...
  قد کَلَّ لِسانی صِفَةُ الدّارِ بِتَجرید *** فی فَضلِ صِفاتٍ و لقد طالَ بِتَحمید
  مِن مُقلَةِ قَلبی فَأرَی نورَکَ تَوحید *** چون در همه‌جا عکس رخ یار توان دید
  دیوانه منم من که روم خانه به خانه *** ...
  لا مَطلَبَ إلّا و بِأیدیکَ مُشَیَّد *** لا مُفضِلَ إلّا و بِنُعماکَ مُقَیَّد
  لا مُفضِلَ إیّاکَ و لا غَیرَکَ ذو الیَد *** هر کس به زبانی صفت حمد تو گوید
  بلبل به نوا خوانی و قمری به ترانه‌ *** ...
  لا مَطلَبَ لی غَیرُکَ لا وَ الَّذی یوجِد *** إن أُتهِمُ أو أُشئِمُ أو أُعرِقُ أُنجِد
  لِلفَوزِ إلیٰ وَصلِکَ یا مَن هو مُنجِد *** گه معتکف دیرم و گه ساکن مسجد
  یعنی که تو را می‌طلبم خانه به خانه‌ *** »...
  *** از جمله ابیات مخمّسی است در استقبال غزل منسوب به هلالی یا خیالی که شیخ بهاء‌الدّین عاملی نیز در اشعار مشهورۀ خود به استقبال آن رفته است.
4. اسرار ملکوت، ج 2، ص 393:«عملی که از روی احتیاط و دو دلی انجام پذیرد فاقد جزم و یقین و استقرار نفس و ثبات قلب است، و چنین عملی از روح و جان و حقیقت عبادت خالی، و نصیبی نخواهد داشت؛ آن عملی موجب تأثیر در نفس و قلب است که از روی یقین و جزم صورت پذیرد، و انسان در هنگام انجام آن، اتّصال خود را با حضرت حق احساس کند، و ربط خود را وجدان کند و خواست و طلب و دعوت خداوند را با وجود خود و حضور خود مشاهده نماید، و این معنا با شکّ و تردید منافات دارد.»