
چرا مراسم اربعین فقط اختصاص به سیدالشهداء علیه السلام دارد؟
هدف از این مقاله اثبات اختصاص مراسم اربعین به سیدالشهداء علیه السلام می باشد و با استفاده از منابع تاریخی و روایی و تمسّک به سنّت و سیرۀ اولیای دین، حضرات معصومین علیهم السّلام این مسئله به اثبات رسیده است برخی از مهم ترین عناوین آن عبارتند از: اربعین شعار شیعه، رسم غلط برگزاری مجالس هفتم و چهلم و سال برای متوفّا، ادله اختصاص اربعین به سیدالشهداء علیه السلام.
چرا مراسم اربعین فقط اختصاص به سیدالشهداء علیه السلام دارد؟
7دلیل دوم: انحصار مراسم ترحیم اموات در سه روز
از مجموع روایات، و کذلک سیرۀ مستمرّه در زمان رسول خدا و نیز پس از آن در بین مسلمین، مسلّم می شود که سنّت پیامبر اسلام و شرع مقدّس در موضوع عزاداری و برپایی مجالس ترحیم برای متوفّا، فقط سه روز بوده است نه بیشتر!1 و رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم تحدید فرموده است زنی را که بیش از سه روز برای شخصی اقامه عزا ننماید. و در بین مسلمین، این سنّت رایج بوده است و هیچ تغییر و تحوّلی در زمان ائمّه علیهم السّلام ننموده است.2
و از آنجا که روشن شد سنّت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم در انعقاد مجالس ترحیم به چه صورت است، در اسلام ما مسئله ای به نام «هفت» و «اربعین» و «سال» نداریم؛ بنابراین مخالفت این مجالس با روش و سنّت اسلام به خوبی روشن می شود.
امّا مسئلۀ «هفت» و «سال» که قطعاً در اسلام، هیچ اسم و رسمی از آن به چشم نمی خورد. مع الأسف این سنّت غلطِ مجالس سنویّه در بین فرهنگ شیعه ـ به خصوص ایرانیان ـ از اصول مسلّم و تخلّف ناپذیر گردیده است. سالگرد در فرهنگ اصیل شیعه فقط اختصاص به معصومین علیهم الصّلاة و السّلام دارد، و ما در هیچ اثری ـ چه تاریخی و چه روایی ـ سراغ نداریم که ائمّه علیهم السّلام امر به تشکیل مجالس سنوی برای اصحاب خود کرده باشند؛ و فقط نسبت به تشکیل مجالس تذکّر، از جهت إحیای ذکر اهل بیت تأکید شده است.
من باب مثال: امام باقر علیه السّلام وصیّت فرمودند که پس از شهادتشان به مدّت ده سال در مِنیٰ از مسائلی که خلفای جور بر آن حضرت وارد آوردند، برای مردم صحبت شود.3 و کذلک راجع به حضرت سیّدالشّهدا علیه السّلام آن قدر روایت است که به حدّ تواتر می رسد.4 و حتّی اگر در آثار مرویّه تأکید بر اقامۀ مجالس اهل بیت نشده بود، باز به همان ملاک إحیای ذکر اهل بیت علیهم السّلام، باید حکم به الزام اقامۀ مجالس آنان ـ چه در موالید و چه در شهادتشان ـ بنماییم؛ و در این مسئله جای هیچ شکّی در فرهنگ تشیّع نمی باشد.
- المبسوط فی فقه الإمامیّه، ج ٥، ص ٢٦٥:
«قوله صلّی الله علیه و آله: ”لا یحِلّ لامرأةٍ تؤمن بالله و الیومِ الآخر أن تحِدَّ علیٰ میّتٍ فوقَ ثلاثَ لیال إلّا علیٰ زوج أربعة أشهر و عشرا، و لم یفرق.“» الرّوضة البهیّة فی شرح اللمعة الدمشقیّة، ج ٦، ص ٦٣.؛ المدوّنة الکبری، ج ٤، ص ٤٠٩.؛ من لا یحضره الفقیه، ج ١، ص ١٨٢.
من لا یحضره الفقیه، ج ١، ص ١٨٢:
«و قالَ علیه السّلام: ”لَمّا قُتِلَ جعفرُ بنُ أبیطالِبٍ علیه السّلام، أمَرَ رَسولُ اللهِ صلّی الله علیه و آله و سلّم فَاطِمَةَ علیها السّلام أن تَأتِیَ أسماءَ بِنتَ عُمَیسٍ و نِساءَها و أن تَصنَعَ لهم طعامًا ثلاثَةَ أیّامٍ؛ فَجَرَتْ بذلک السُّنَّةُ.“»
الکافی فی الفقه، ص ٢٤٠.؛ إرشاد السّاری لشرح صحیح البخاری، ج ٢، ص ٣٩٦. - اربعین در فرهنگ شیعه، ص88.
- الکافی، ج ٥، ص ١١٧؛ تهذیب الأحکام، ج ٦، ص ٣٥٨.
- احادیث و روایات در این باب از حدّ تواتر خارج است؛ از باب نمونه: کامل الزّیارات، ص ١٠٠و ١٧٤؛ الأمالی، شیخ صدوق، ص ١٢٨ و ١٢٩.
- المبسوط فی فقه الإمامیّه، ج ٥، ص ٢٦٥:
