مهر درخشان: بررسی شخصیت علمی و عرفانی ایت اللَه سید محمد محسن حسینی طهرانی

اینکه خود بداند، تحت لوای امیرالمؤمنین قرار گرفته و مورد دستگیری او واقع شده است.¹

ایشان سلوك الهى و حركت در مسير إلى اللَه را فراتر از انديشههاى كوتهبينانه و حصرگرايانه عدّهاى تافته جدا بافته از خلق خدا كه حصارى بين خود و ديگران به وجود آورده و حريم عالم قدس را ملك شخصى خود پنداشته و مبدأ وجود را همچون إماء و عبيد در خدمت خود در مىآورند، مىدانستند.

از مرحوم والد علامه خویش نقل می فرمودند:

«هر کس قدمی در مسیر رضای الهی بردارد، در آن لحظه سالک است؛ و هر سالکی که با اعمال خلاف خود موجب سخط رحمان و خشنودی شیطان گردد، دشمن خدا و راه خدا محسوب می‌شود.»

معیار ولایت‌پذیری را حق‌پذیری می‌دانستند؛ نه توجه به جنبه‌های ظاهری و هیبت و عظمت امام. «ولایت‌پذیری بدون توجه به حق‌بودنِ امام» را خروج از ولایت آن حضرت برمی‌شمردند؛ یعنی امام را چون حق است باید پذیرفت.³

ازاین‌رو به این نکته متذکر می‌شد که: مکتب تشیع براساس علم و یقین و اتقان است؛ نه شعار و داد و بیداد و جنجال و مغلطه و زور.⁴

سیمای عقلانی عاشورا

حضرت آیة اللَه حاج سید محمد محسن حسینی طهرانی قدّس اللَه سرّه در تبیین بدیع و عمیق جریان عاشورا، خصوصاً دقت در جنبه‌های عقلانی و عرفانیِ قیام حضرت سیدالشهداء علیه السلام، بسیار اهتمام داشتند. ایشان به کیفیت برگزاری مراسم عزاداری سیّد و سالار شهیدان و نقد و بررسی عزاداری‌های سخیف، بسیار توجه داشتند.

آن افق متعالی را این چنین در فضای قلم آورده و می‌نگارند: «مكتب سيدالشهداء ”مكتب تعقّل“ است نه ”تقليد كوركورانه“؛ مكتب تدبّر است، مكتب آزادى و رشد و انبساط فكر است، مكتب تحقيق و اختيار و انتخاب است، نه چوب و چماق و ضرب و شتم و... .

مكتب آن حضرت، ”رجوع به عقل و فطرت و وجدان“ است، بيرون آمدن از وادى جهالت و ضلالت و جمود و خشك‌مغزى است. در اين مكتب فقط خدا وجود دارد و غير او باطل است. احساسات در اين مكتب راهى ندارد و نفس در اينجا ارزشى ندارد.»⁵

لذا عشقى را در مكتب امام حسين دارای ارزش می‌دانستند كه براساس فهم و ادراك و تشخيص و تعقّل و درايت باشد؛ نه براساس هوىٰ و هوس و غلبه احساسات.⁶

می فرمودند: در اين مكتب (تشيع) عقل و درایت راه دارد؛ نه احساس و توّهم. با پای پیاده در مصائب آنها حرکت کردن و بر سر و سینه زدن، گرچه نزد عوام بسیار ممدوح و محمود است، ولی متابعت از موازین و مبانی آنان و رعایت اعتدال و إتقان و سَداد است که انسان را در زمرۀ شیعیان و موالیان ایشان قرار می‌دهد.⁷

سيّدالشّهداء قبل از جريان عاشوراء و واقعه كربلا خود يك امام معصوم بود، و امام در هر حال و هر جا امام است، خواه قيام كند و خواه سكوت، خواه در مرئى و منظر تجلّى كند و خواه در خانه بنشيند و عزلت اختيار نمايد؛ او در همه حال امام است و مقتدا و اسوه.

رسول خدا صلّى اللَه عليه و آله و سلّم فرمود: «الحسَنُ و الحُسين إمامانِ قاما أو قَعَدا».

در قضيّه عاشوراء مسأله صرفاً زدن و كشتن و اسير كردن و جنايت و خباثت نبود، اين مسأله ممكن است در خيلى از وقايع و حوادث عالم اتّفاق بيفتد؛ مسأله مسأله اداره و تدبير يك امام معصوم بود. ما بيش