متن كامل روايت عُنوان بصري با ترجمه آن
مهمترين دستور مرحوم قاضي
مرحوم آقاي قاضي براى گذشتن از نفس امّاره، به شاگردان خود روايت عنوان بصرى را دستور ميدادند تا آنرا بنويسند و بدان عمل كنند. اين روايت حاوى مطالب جامعى است در بيان كيفيّت معاشرت و خلوت، و كيفيّت ومقدار غذا، و كيفيّت تحصيل علم، و كيفيّت حِلم و مقدار شكيبائى در برابر گفتار هرزه گويان، و بالاخره مقام عبوديّت، و تسليم، و رضا، و وصول به أعلى ذِروه عرفان وقلّه توحيد است.
متن كامل روايت عُنوان بصري با ترجمه آن
2این روایت از حضرت امام جعـفر صادق علیه‌السّلام منقول است، و مجلسی در کتاب «بحارالأنوار» ذکر نموده است؛ و چون دستورالعمل جامعی است که از ناحیه آن إمام هُمام نقل شده است، ما در اینجا عین الفاظ و عبارات روایت وبه دنبال آن ترجمه‌اش را بدون اندک تصرّف ذکر می‌نمائیم تا محبین و عاشقین سلوک إلی اللَه از آن متمتّع گردند:
أقُولُ: وَجَدْتُ بِخَطِّ شَیخِنَا الْبَهَآئِی قَدَّسَ اللَه رُوحَهُ مَا هَذَا لَفْظُهُ:
قَالَ الشَّیخُ شَمْسُ الدِّینِ مُحَمَّدُ بْنُ مَکی: نَقَلْتُ مِنْ خَطِّ الشَّیخِ أحْمَدَ الْفَرَاهَانِی رَحِمَهُ اللَه، عَنْ عُـِنْوَانِ1 الْبَصْرِی؛ وَ کانَ شَیخًا کبِیـرًا قَدْ أتَی2 عَلَیهِ أ رْبَعٌ وَ تِسْعُونَ سَنَةً.
قَالَ: کنْتُ أخْتَلِفُ إلَی مَالِک بْنِ أنَسٍ سِنِیـنَ. فَلَمَّا قَدِمَ جَعْفَرٌ الصَّادِقُ عَلَیهِ‌السَّلاَمُ الْمَدِینَةَ اخْتَلَفْتُ إلَیهِ، وَ أحْبَبْتُ أنْ ءَ‌اخُذَ عَنْهُ کمَا أخَذْتُ عَنْ مَالِک.
«می‌گویم: من به خطّ شیخ ما: بهاء‌الدّین عامِلی قَدَّس اللَه روحَه چیزی را بدین عبارت یافتم:
شیخ شمس الدّین محمّد مکی (شهید اوّل) گفت: من نقل می‌کنم از خطّ شیخ احمد فراهانی رحمة اللَه از عُنوان بصری؛ و وی پیرمردی فرتوت بود که ازعمرش نود و چهار سال سپری می‌گشت.
او گفـت: حال من این طور بود که به نزد مالک بن أنس رفت و آمد داشتـم.
چون جعفر صادق علیه‌السّلام به مدینه آمد، من به نزد او رفت و آمد کردم، و دوست داشتم همان طوری که از مالک تحصیل علم کرده‌ام، از او نیز تحصیل علم نمایم.»
فَقَالَ لِی یوْمًا: إنِّی رَجُلٌ مَطْلُوبٌ وَ مَعَ ذَلِک لِی أ وْرَادٌ فِی کلِّ سَاعَةٍ مِنْ ءَ‌انَآءِ اللَیلِ وَ النَّهَارِ، فَلاَ تَشْغَلْنِی عَنْ وِرْدِی ! وَ خُذْ عَنْ مَالِک وَ اخْتَلِفْ إلَیـهِ کمَا کنـْتُ تَخْـتـَلِفُ إلَیهِ.
«پس روزی آن حضرت به من گفت: من مردی هستم مورد طلب دستگاه حکومتی ( آزاد نیستم و وقتم در اختیار خودم نیست، و جاسوسان و مفتّشان مرا مورد نظر و تحت مراقبه دارند. ) و علاوه بر این، من در هر ساعت از ساعات شبانه روز، أوراد و اذکاری دارم که بدانها مشغولم. تو مرا از وِردم و ذِکرم باز مدار! و علومت را که می‌خواهی، از مالک بگیر و در نزد او رفت و آمد داشته باش، همچنان که سابقاً حالت اینطور بود که به سوی وی رفت و آمد داشتی.»
- در « أقرب الموارد» گوید:«عَنْوَنَ الکتابَ عَنْوَنَةً: کتَب عنوانَه و یقال: عَلْوَنَهُ وَعَنَّهُ وَ عَنَّنَهُ وَعَنّاه . والاسْم : العُنْوان .عُنوانُ الکتابِ وعِنْوانُه وعُنْیانُهُ وعِنْیانُهُ: سِمَتُه ودیباجَتهُ؛ سُمّی به لأنّهُ یعِنُّ لهُ مِن ناحیتِه. وأصلُه عُنّانٌ کرُمّانٍ. وکلُّ ما اسْتَدْلَلْت بشَیءٍ یظْهِرک علی‌غَیـرِه‌فعُنوانٌ لَه؛ یقال: الظّاهرعُنْوان الباطِن.»
- در «أقرب الموارد» گوید: « أتا (ض) أتـْیا و إتـْیاناً و إتـْیانَةً و مَأتاةً و اُتیا (و یکسر) عَلی الشَّیءِ : أنفدَهُ و بَلَغ ءَ‌اخِرَهُ و مَرَّ به . و ـ عَلیهِ الدَّهرُ : أهْلَکهُ .»
- در « أقرب الموارد» گوید:«عَنْوَنَ الکتابَ عَنْوَنَةً: کتَب عنوانَه و یقال: عَلْوَنَهُ وَعَنَّهُ وَ عَنَّنَهُ وَعَنّاه . والاسْم : العُنْوان .عُنوانُ الکتابِ وعِنْوانُه وعُنْیانُهُ وعِنْیانُهُ: سِمَتُه ودیباجَتهُ؛ سُمّی به لأنّهُ یعِنُّ لهُ مِن ناحیتِه. وأصلُه عُنّانٌ کرُمّانٍ. وکلُّ ما اسْتَدْلَلْت بشَیءٍ یظْهِرک علی‌غَیـرِه‌فعُنوانٌ لَه؛ یقال: الظّاهرعُنْوان الباطِن.»