ملاک و میزان در ثبوت هلال اول ماه و عدم کفایت رویت ماه با چشم مسلح

نظریّه علاّمه حلّی در تعیین حکم قبله، و نقد آن

مرحوم علامه حلّی در اینجا یک مطلبی دارد که قابل تأمل است. ایشان می‌فرماید که:

«این‌طور نیست که در وهلۀ اوّل، کعبه قبلۀ برای همه باشد! بلکه ما از ابتدا دو قبله داریم؛ برای کسانی که در مسجد الحرام و خیابان‌ها و منازل نزدیک آن هستند، قبله‌شان می‌شود خود کعبه و نفس کعبه؛ و برای کسانی که دور هستند اصلاً کعبه قبله نیست، جهت کعبه قبله است (یعنی همان فضا و همانی که نسبت به آن بایستند) چه مصادف با کعبه بشود یا این‌طرف و آن‌طرف بشود، ولی همین‌قدر که به سمت کعبه باشد می‌شود قبله، و دیگر خود کعبه قبله نیست. چون خداوند حکم عبث نمی‌کند که بگوید ابتدائاً این کعبه مربوط به همه است، بعد بگوید آنهایی که نمی‌توانند و دسترسی ندارند تا برایشان مشخص بشود، قبلۀ آنها جهت کعبه باشد! این حکم، حکم عبثی است! برای کسانی که دور هستند اصلاً امکان ندارد خود کعبه را قبله قرار بدهند! لذا شارع از اوّل دو قبله را جعل کرده است: یکی خود کعبه برای افرادی که نزدیک هستند، و یکی جهت کعبه برای افرادی که دور هستند!»

خود کعبه تنها ملاک برای مشخص نمودن قبله

ولی وقتی که ما مشاهده می‌کنیم، می‌بینیم مطلب این‌طور نیست، بلکه خدا از ابتدا کعبه را قبله قرار داده است؛ منتها با این بیان که برای کسانی که نزدیک هستند، مشخص است که خود کعبه باید باشد، ولی برای افراد دور چون نمی‌توانند خود کعبه را قبله قرار بدهند، لذا جهت کعبه از خود کعبه کفایت می‌کند. مطلب به این نحو است، نه به آن نحوی که علامه حلّی فرموده‌اند.

بنابراین اگر در این زمان مثلاً در قم ما یک وسیله و دستگاهی داشتیم ـ البتّه در این زمان یک وسائلی هست ـ و یک فرستنده روی کعبه می‌گذاشتند و یک گیرنده هم در همین‌جا بود و دقیق یک خط به وسط کعبه می‌کشید، آن می‌شود قبلۀ ما و دیگر ما نباید به این طرف و آن‌طرف بخوانیم؛ چون دستگاهش آمد.