امام شناسی ج7

کُنْتُ مَوْلاَهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاَهُ) را از هفتاد و چند طریق آورده است. و در این کتاب دربارۀ شأن نزول آیۀ تبلیغ دربارۀ علىّ بن أبی‌طالب با اسناد خود از زید بن أرقم سخن گفته است.

 بارى عمدۀ تمسُّک فخر رازى و تابعان او اینست که آیۀ تبلیغ در سورۀ مائده آمده؛ و در بین آیات راجعۀ به أهل کتاب است؛ پس مناسب است دربارۀ حکم نازل دربارۀ اهل کتاب بوده باشد.

 با آنکه هر که مختصر بصیرتى به سرگذشت قرآن داشته باشد، مى‌داند که: ترتیب نزول آیات غالباً غیر از ترتیب ذکر آنهاست. و ترتیب سوره‌هاى نازله غیر از ترتیب این سوره‌هاى قرآن است؛ سوره‌هاى أوَّلین، سوره عَلَق و مُدَّثّر و مُزَّمِّل و نُون و القَلَم و سایر سُوَر قصار است که مکّى است؛ و آخرین سوره، سورۀ مائده و سورۀ نَصْر است: ﴿إِذا جاءَ نَصْرُ اللَهِ وَ الْفَتْحُ‌﴾. و بسیارى از آیات در مکّه نازل شده و در سوره‌هاى مدنى قرار گرفته است و بالعکس.

 سیوطى در کتاب «إتْقان» گوید: إجماع و نُصوص دلالت دارد بر اینکه ترتیب آیات توقیفى است؛ و ما باید قرآن را به همین کیفیّتى که نوشته شده است بخوانیم. و در این مطلب شبهه‌اى نیست. امّا اجماع را بسیارى از بزرگان از جمله زرکشى در کتاب «برهان» و أبو جعفر بن زُبَیر در کتاب «مُناسِبات» خود نقل کرده‌اند؛ و عین عبارت أبو جعفر اینست: «ترتیب آیات در سوره‌ها به توقیف و قرارداد رسول خدا صلى اللَه علیه و آله است؛ و بدون خلاف با امر آن حضرت صورت گرفته و مسلمین در این مطلب اختلافى ندارند». و سپس نصوصى را ذکر کرده است که: رسول خدا صلى اللَه علیه و آله اصحاب خود را تلقین مى‌کرد؛ و به آنها قرآن را بر همین ترتیبى که امروزه ما در مصاحف خودمان مشاهده مى‌کنیم، با دلالت و راهنمائى جبرائیل آن را بر این نَهج، تعلیم مى‌داد. و هر آیه‌اى که نازل مى‌شد، مردم را إعلان مى‌کرد که باید عَقب فُلان آیه در فلان سوره قرار گیرد¹.

 و ما مفصّلاً بیان کردیم که ترس رسول خدا از یهود و نصارى، یا باید در أوّل بعثت باشد؛ و یا بعد از هجرت به فاصلۀ مختصرى؛ نه در آخر هجرت که شوکت‌