عنوان بصری ج4

خدا با مسائل دیگر تفاوت دارد.

 انسان هر قدمی که در امور مادی برمی‌دارد، نتیجۀ آن را می‌بیند؛ نتیجۀ هر آزمایشی را در لابراتوار مشاهده می‌کند، پیوسته این آزمایش، او را به آزمایش دیگر و این اکتشاف او را به اکتشاف دیگر سوق می‌دهد و بر این اساس حرکت می‌کند تا به نتیجه می‌رسد و بیماری برایش منکشف و راه علاج آن مرض برای او روشن می‌شود و....

 اما وقتی که انسان در راه خدا وارد می‌شود، گاهی‌اوقات مطلب برای او پوشیده است و مسئله روشن نیست، و این‌طور نیست که دائماً در حال مشاهده و مکاشفه باشد و حالات مختلف داشته باشد؛ لذا یا به‌واسطۀ مشاهدات یا به‌واسطۀ عدم مشاهدات، سالک در همان موقعیت متوقف می‌شود؛ درحالی‌که اگر راه صحیح است، انسان باید آن را ادامه دهد؛ و اگر غلط است، از اول نباید در آن راه وارد شود؛ زیرا هیچ‌کس پیمودن راه غلط را توصیه نمی‌کند! این معنای سلوک‌زدگی است.

 البته صحبت در این وادی زیاد است، و به نظر می‌رسد قبلاً راجع به این مطلب صحبت کرده بودم، ولی چون این مسئله خیلی مورد توجه مرحوم آقا ـ رضوان اللَه علیه ـ بود و دائماً در طول حیات خود آن را گوشزد می‌کردند و تذکر می‌دادند، خواستم این نکته را نگفته نگذارم.

مقصود امام صادق علیه السلام از فهم و قبول معانی در نفس

 امام صادق علیه السلام در ادامه می‌فرمایند: «و استَفهِمِ اللَهَ یُفهِمکَ؛ از خدا طلب فهم کن [تا به تو عطا کند!]»

 این فهم چیست که انسان باید از خدا طلب فهم کند و چرا انسان باید از خدا طلب فهم کند؟! مگر فهم با علم و ادراک یکی نیست؟! مگر ما دارای فهم و شعور نیستیم و مطالب را نمی‌فهمیم و ادراک نمی‌کنیم؟! مگر بنی‌آدم از این نعمت بی‌بهره هستند؟! بنا بر آنچه در ادبیات خوانده‌ایم، کلمۀ «یُفهمکَ» مجزوم به «إن مقدَّره» است، یعنی «إن تَستَفهِمِ اللَهَ یُفهِمکَ!» بنابراین در اینجا شرط مقدّر است؛ یعنی اگر طلب فهم کردی، آن‌وقت خدا هم اجابت می‌کند و به تو می‌فهماند!

 فهمیدن و دانستن دو مطلب متفاوت هستند؛ گاهی‌اوقات انسان مطلبی را