قواعد فقهیه ج1

بسیار دیده می‌شود که علمای ظاهر که چند صباحی به درس و مباحثه و تدریس اشتغال داشته‌اند، با فراگیری چند اصطلاح و قاعده حالتی پیدا می‌کنند که تحمل یک اشکال و سؤال علمی را هم ندارند و بر سائل و مستشکل برمی‌آشوبند! این مطلب حکایت از آن دارد که اندوختۀ این عالمان از صوَر ذهنی فراتر نرفته و در ضمیر آنها راسخ نشده و به جان آنها وسعت نداده است. این‌گونه علومی که از صورت‌های ذهنی و خیالی فراتر نرفته است، با سکرات موت زائل شده و به عالم عقبیٰ منتقل نمی‌شود. ولکن در نقطۀ مقابل، عالمان حقیقی قرار دارند که ماء مَعین علم، جان آنها را وسعت بخشیده و بدان‌ها سعۀ صدر عنایت فرموده است و دنیا و ما فیها را از نظر آنها انداخته است و هراس از غیر خدا را از دل آنها برده و خشیت در مقابل خدا را به‌جای آن قرار داده است و آیۀ کریمه در شأن اینها می‌فرماید: ﴿إِنَّمَا يَخۡشَى ٱللَهَ مِنۡ عِبَادِهِ ٱلۡعُلَمَـٰٓؤُاْ﴾.¹

 این مطلب شمه‌ای از تفاوت دیدگاه اولیای الهی با سایرین در مسئلۀ اجتهاد و دستیابی به احکام شریعت است. جهت اطلاع تفصیلی بر این مطلب، مطالعۀ کتاب شریف فقاهت در تشیّع، اثر مؤلّف محترم، به خوانندۀ گرامی توصیه می‌شود.

 مجموعه‌ای که پیش روی خوانندۀ گرامی قرار دارد متن دروس قواعد فقهیّۀ عالم ربانی و عارف صمدانی مرحوم آیةاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی، فرزند برومند سیدالطائفتین مرحوم علامه آیةاللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی ـ رضوان اللَه علیهما ـ می‌باشد که پس از پیاده‌سازی از نوار و ویرایش، ان‌شاءاللَه تعالی به زیور طبع آراسته می‌گردد. مجلد اول و دوم این مجموعه پیرامون قاعدۀ لاضرر و لاضرار است که البته از باب تشابه مباحث و محتوا، قاعدۀ لاحرج هم در انتهای جلد دوم می‌آید. مجلد سوم نیز پیرامون قواعد ید، قرعه، لاتعاد، تجاوز و فراق و... است.

 قواعد فقهیه عبارت است از قواعدی که در جمیع یا معظَم ابواب و مسائل فقه جریان دارند. یکی از مهم‌ترین قواعد فقهی، قاعدۀ «لاضرر و لاضرار» است که مستفاد از روایت معروف «لا ضررَ و لا ضرارَ فی الاسلام» است که در جوامع روایی شیعه و