قواعد فقهیه ج1
قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش اول)
روایاتِ شیعه و سنی بهعنوان دو گروه که با هم ارتباط اجتماعی داشتهاند، همراه با یکدیگر مورد بررسی قرار گرفته است و در ضمنِ تحلیل روایات، به فضای تاریخی و قرائن خارجیِ صدور روایت، توجه شده است. علاوه بر اقوال بزرگانی مثل میرزای نائینی و آخوند خراسانی، آرائی از فقهای معاصر مانند آیةالله سیستانی نیز مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. علاوه بر مثالهای فردیِ «لا ضرر»، دیدگاه کلان و تطبیقاتِ اجتماعی این قاعده نیز بیان شده است. در ضمن بیان مباحث فقهی، برخی آراء اصولیِ آیتالله طهرانی و همچنین مباحث بدیع اجتماعی و معرفتی نیز مطرح گردیده است.
مرتب سازی:
قواعد فقهیه ج1
28سنی به نحو متواتر ذکر شده است.1 این قاعده بهواسطۀ جریان در ابواب مختلف عبادات و معاملات و سیاسات، بهقدری برای مجتهد در استنباط احکام اهمّیت دارد که برخی آن را یکی از پنج قاعدهای دانستهاند که فقه بر مدار آن میگردد.2 لذا از باب همین اهمّیت، این قاعده به کتب اصولی همانند کفایة الأصول راه یافته است و متعلمین، این قاعده را در ردیف قواعد علم اصول فرا میگیرند.
امتیاز مؤلِّف این سِفْر قویم نسبت به اقرانشان این است که ایشان علاوه بر سالیان متمادی اشتغال به درس و بحث و تحقیق و تدریس علوم و فنون مختلف در حوزۀ علمیه مشهد و قم و اطلاع عمیق بر مسائل فقهی و اصولی و اشراف بر مبانی حکمت و عرفان نظری، به این ممارست علمی متعارف اکتفا ننموده و به تهذیب و تزکیۀ نفس در محضر عرفای الهی همانند مرحوم سید هاشم حداد و والد معظمشان مرحوم علامه طهرانی ـ رضوان اللَه علیهم ـ پرداخته و بالاترین مراتب سیر و سلوک عملی را حیازت نموده و با قلبی تزکیهشده و ضمیری صاف در این مسئله وارد شدهاند؛ ﴿لِمِثۡلِ هَٰذَا فَلۡيَعۡمَلِ ٱلۡعَٰمِلُونَ﴾.3
از اصلیترین امتیازات این رساله بر سایر رسالههای مشابه میتوان موارد ذیل را برشمرد:
مؤلّف محترم قاعدۀ نفی ضرر را مندرج ذیل حکم مستقل عقل فطری بر قبح ظلم میدانند، لذا ادلۀ نقلی دالّ بر آن را در مقام ارشاد و حکایت برمیشمارند و هیچ قاعدۀ فقهی را به وسعت این قاعده نمیدانند.
در این رساله، شیعه و سنی بهعنوان دو گروه که با هم اختلاط و ارتباط اجتماعی داشتهاند ملاحظه شده و رابطۀ آنها مورد تحلیل تاریخی قرار گرفته است و روایات شیعه بهعنوان ناظر بر روایات عامه که متن جامعه را تشکیل میدادند، بررسی شده است. بر همین اساس، در بررسی روایات، روایات شیعه و سنی بهطور توأمان مورد بررسی سندی
- رجوع شود به جلسه ٣.
- الأشباه و النّظائر، سیوطی، ص ٩.
- سوره صافات (٣٧) آیه ٦١.