قواعد فقهیه ج1
قاعدۀ لا ضرر و لا ضرار (بخش اول)
روایاتِ شیعه و سنی بهعنوان دو گروه که با هم ارتباط اجتماعی داشتهاند، همراه با یکدیگر مورد بررسی قرار گرفته است و در ضمنِ تحلیل روایات، به فضای تاریخی و قرائن خارجیِ صدور روایت، توجه شده است. علاوه بر اقوال بزرگانی مثل میرزای نائینی و آخوند خراسانی، آرائی از فقهای معاصر مانند آیةالله سیستانی نیز مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. علاوه بر مثالهای فردیِ «لا ضرر»، دیدگاه کلان و تطبیقاتِ اجتماعی این قاعده نیز بیان شده است. در ضمن بیان مباحث فقهی، برخی آراء اصولیِ آیتالله طهرانی و همچنین مباحث بدیع اجتماعی و معرفتی نیز مطرح گردیده است.
مرتب سازی:
قواعد فقهیه ج1
74یکی طریق صدوق است. طریق صدوق به عبداللَه بن بکیر، پدرش است، عن عبداللَه بن جعفر حمیری، عن احمد بن محمّد بن عیسی، عن الحسن بن علی بن فضّال، عن عبداللَه بن بکیر. طریق صدوق به عبداللَه بن بکیر همیشه همین طریق است و در مشیخۀ فقیه آن را ذکر کرده است.1 تمام اینها افرادی موثق هستند2 و از این نقطهنظر اصلاً قابل خدشه نیست.
در این روایتی که صدوق نقل میکند «لا ضررَ و لا ضِرارَ» دارد و چیز دیگری ندارد؛ یعنی «إنَّک رجل مُضارّ» و قید «علیٰ مؤمن» را ندارد و فقط «لا ضررَ و لا ضِرارَ» را دارد. این یک طریق این روایت است و سنداً صحیح و معتبر است و قابل خدشه نیست؛ پس یک روایت صحیح با جملۀ «لا ضررَ و لا ضِرارَ» داریم.
بررسی روایت عبداللَه بن بکیر در طریق کافی
طریق دوّم به عبداللَه بن بکیر، روایت کافی3 عن عدّة من اصحابنا، عن احمد بن محمّد بن خالد البرقی، عن أبیه، عن عبداللَه بن بکیر، عن زرارة است. این روایت هم قطعاً صحیحالسّند است، بهجهتاینکه کلینی از عدهای از اصحاب نقل میکند و دأب او در کافی بر این بوده است که روایتی از برقی را که به نظرش صحیح میآید و راوی واحدی متفرد به این روایت نیست، [بلکه از تعدادی روات مشخص است] به عنوان
- من لا یحضره الفقیه، ج ٤، ص ٤٢٧.
- جهت اطّلاع از وثاقت عبداللَه بن جعفر الحمیری، رجوع شود به رجال الطوسی، ص ٤٠٠؛ فهرست کتب الشیعة، ص ٢٩٤؛ رجال العلامة الحلی، ص ١٠٦؛
جهت اطّلاع از وثاقت احمد بن محمّد بن عیسی، رجوع شود به رجال النجاشی، ص ٨١؛ رجال الطوسی، ص ٣٥١؛ فهرست کتب الشیعة، ص ٦٠؛ الرجال، ابنداود، ص ٤٣؛ رجال العلامة الحلی، ص ١٤؛
جهت اطّلاع از وثاقت حسن بن علی بن فضّال، رجوع شود به رجال النجاشی، ص ٣٤؛ رجال الطوسی، ص ٣٥٤؛ فهرست کتب الشیعة، ص ١٢٣؛ الرجال، ابن داود، ص ١١٤؛ رجال العلامة الحلی، ص ٣٧. - الکافی، ج ٥، ص ٢٩٢.