ترجمۀ تفسیر المیزان ج 3

كتاب خدا مبهم است هم خودش هلاك شده و هم ديگران را هلاك كرده»، و قريب به اين مضمون باز در محاسن و احتجاج‌¹ از همان جناب آمده و آن اين است كه فرمود: «وقتى از چيزى برايتان سخن مى‌گويند و خلاصه وقتى حديثى و يا سخنى از من مى‌شنويد همان مطلب را از كتاب خدا بپرسيد، (تا آخر حديث)». 

با اين بيانى كه گذشت بين دو دسته از روايات جمع مى‌شود، و تناقض ابتدايى آن رفع مى‌گردد، يكى اين احاديث كه مى‌گفت فهميدن معارف قرآن و رسيدن به آن از خود قرآن، امرى است ممكن، چون معارف قرآنى پوشيده از عقول بشر نيست، و دوم رواياتى كه خلاف اين را مى‌رساند، مانند روايتى كه تفسير عياشى‌² آن را از جابر نقل كرده كه گفت: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «قرآن بطنى دارد، و بطن قرآن ظاهرى دارد» آن گاه فرمود: «اى جابر هيچ چيزى بقدر قرآن از عقول دور نيست، براى اينكه آيه‌هايى هست كه اولش در باره چيزى، و وسطش در باره چيز ديگر، و آخرش در باره چيزى كه غير از دو مورد اول است نازل شده، و در عين اينكه كلامى است متصل، قابل حمل بر چند معنا است»، و اين معنا در عده‌اى از روايات وارد شده، مخصوصا جمله: «و هيچ‌³ چيز بقدر قرآن از عقول دور نيست...» از شخص رسول خدا⁴ (صلى الله عليه وآله و سلم) هم روايت شده، و از على⁵ (علیه السلام) آمده كه فرمود: «قرآن حمالى است ذو وجوه، يعنى قابل حمل بر معانى بسيار است (تا آخر حديث)». 

پس آنچه در باب تفسير سفارش شده اين است كه مردم قرآن را از طريقه خودش تفسير كنند، و آن تفسيرى كه از آن نهى شده تفسير از غير طريق است، و اين نيز روشن شد كه طريقه صحيح تفسير اين است كه براى روشن شدن معناى يك آيه، از آيات ديگر استمداد شود، و اين كار را تنها كسى مى‌تواند بكند كه در اثر ممارست در روايات وارده از رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) و از ائمه اهل بيت (علیه السلام)، استاد حديث شده، و از اين ناحيه ذوقى بدست آورد، چنين كسى مى‌تواند دست به كار تفسير بزند (و خدا راهنما است).