ترجمۀ تفسیر المیزان ج 3

لَهُمْ فِي اَلْأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ﴾‍¹.

و نيز فرموده: ﴿زُيِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمَالِهِمْ﴾‍² و آياتى ديگر نظير اينها.

اين قسم جلوه‌گرى هم گاهى و از جهتى به خدا نسبت داده مى‌شود، البته در طول نسبتى كه به شيطان دارد. و اين بدان جهت است كه شيطان و هر سببى از اسباب خير و يا شر آنچه عمل مى‌كند و هر دخل و تصرفى كه در ملك خدا دارد به اذن خود او است، تا اراده خدا و مشيت او نافذ شود، و با نفوذ امر او، امر صنع و ايجاد منتظم گردد، و در نتيجه رستگاران با اراده و اختيار خود رستگار شوند، و مجرمين هم با سوء اختيار خود از رستگاران، ممتاز و جدا گردند.

با بيانى كه گذشت روشن شد كه مراد از فاعل جلوه‌گرى كه در آيه: ﴿زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ اَلشَّهَوَاتِ...﴾ نامش برده نشده، خداى سبحان نيست. براى اينكه هر چند علاقه به شهوات نسبتى به خدا دارد اما با اين تفاوت كه علاقه صحيح و صالح به طور استقلال، و علاقه مذموم و غافل كننده بطور اذن به او مربوط مى‌شود الا اينكه در آيه شريفه به خاطر اشتمالش بر علاقه‌هايى كه يقينا منسوب به خدا نيست و بيانش مى‌آيد، ناگزير رعايت ادب قرآن اقتضا مى‌كند كه اين جلوه‌گرى را به غير خدا (چون شيطان و يا نفس) نسبت دهيم.

درستى سخن بعضى از مفسرين كه فاعل جلوه‌گرى را شيطان دانسته‌اند از اينجا روشن مى‌شود، براى اينكه حب شهوات امر مذمومى و ناپسندى است و خدا آن را در نظرها زينت نمى‌دهد، و همچنين حب كثرت مال كه آن نيز امرى است مذموم آنچه مستند به خدا است همان حسن المآب و جنات است، كه در آخر اين آيه و آيه بعديش به خدا نسبت داده شده است.

فساد نظريه بعضى از مفسرين كه گفته‌اند حقايق و طبايع مستند به خدا است، پس حب مال و لذائذ دنيوى مستند به خداى تعالى است‌

با اين بيان فساد نظريه بعضى از مفسرين روشن مى‌شود كه گفته‌اند: از آنجا كه زمينه سخن در اين آيه شريفه بيان طبيعت بشر است به هيچ وجه نمى‌توان حب ناشى از اين طبيعت و هر چيز ديگرى را كه از آن ناشى مى‌شود به شيطان نسبت داد، تنها امورى از قبيل «وسوسه» كه عملى زشت را در نظر زيبا جلوه مى‌دهد مى‌توان به شيطان نسبت داد.

سپس همين مفسر گفته: به همين جهت قرآن كريم تنها تزيين اعمال را به شيطان نسبت مى‌دهد، و مى‌فرمايد: ﴿وَ إِذْ زَيَّنَ لَهُمُ اَلشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ﴾‍³.