ترجمۀ تفسیر المیزان ج 3

بطلان نگردد، پس به اين عنايت، تحمل شهادت و اداى آن هر دو شهادت است، يعنى هر دو حق را حفظ و اقامه مى‌كنند، و قسط و عدالت را به پا مى‌دارند.

و از آنجايى كه آيات قبل، يعنى از جمله: ﴿إِنَّ اَلَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِيَ عَنْهُمْ...﴾ تا جمله: ﴿وَ اَلْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ﴾ در مقام بيان اين نكته بود كه خداى سبحان شريك در عبادت ندارد، و چيزى از او بى‌نياز نيست، و آنچه را كه انسان‌ها بى‌نياز كننده از خدايش مى‌پندارند، و به همين خيال باطل به آن اعتماد مى‌كنند، چيزى به جز گول زنك، و وسيله زندگى دنيا، و وسيله به دست آوردن مايه زندگى آخرت نيست، و به جز از راه تقوا نمى‌توان زندگى دنيا را مايه حيات آخرت كرد، به عبارت ديگر مى‌فرمود: اين نعمت‌هايى كه انسان تمايل به آن دارد و مشترك ميان مؤمن و كافر است، در آخرت مختص به مؤمن است، لذا در آيه مورد بحث اقامه شهادت كرد بر اينكه آنچه در اين آيات فرموده همه حق است، و نبايد در آن ترديد كرد.

و با اينكه شاهد خود خداى عز اسمه است، شهادت داد بر اينكه او معبودى است كه جز او معبودى نيست، و چون به غير او معبودى نيست، پس احدى نيست كه جاى او را بگيرد، و خلق را از او بى‌نياز كند، نه مال، نه فرزند، و نه هيچ يك، از زينت‌هاى ديگر دنيا، و نه هيچ سببى از اسباب، براى اينكه اگر يكى از اين نامبردگان چنين خاصيتى داشته باشد، و بتواند ما را از خدا بى‌نياز سازد، قهرا در مقابل خداى تعالى معبود ديگرى خواهد بود، و يا اگر خود، معبودى نباشد قطعا به معبود ديگرى تكيه خواهد داشت، و آيه شريفه با جمله: ﴿لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ﴾ اين معنا را نفى كرد.

خداى تعالى در حالى اين شهادت را مى‌دهد كه در فعلش قائم به قسط، و در خلقش حاكم به عدل است، چون امر عالم را از راه خلقت اسباب قبل از مسببات و برقرار كردن روابط بين اين دو سلسله تدبير كرده، و همه را در راه بازگشت به سوى خودش قرار داده، تا با تلاش و تكامل و پشت سر هم به سويش برگردند و در مسير اين هدف نعمت‌هايى قرار داده، تا انسان هم در مسيرش، و هم در هدفش يعنى در دنيايش و هم در آخرتش از آن نعمت‌ها استفاده كند، البته در دنيا براى آخرتش استفاده كند، نه اينكه در دنيا بر آنها ركون و اعتماد نموده، بر سر آن نعمت‌ها از سير باز ايستد، پس خدايى به اين معنا شهادت مى‌دهد كه خود شاهدى عادل است.

توضيحى در باره رابطه بين عادل بودن خداى سبحان و شهادت او به وحدانيت خودش‌

يكى از لطائف اين آيه آن است كه، عدالت خدا بر عدالت او و بر يگانگيش در الوهيت، شهادت مى‌دهد و معنايش اين است كه عدالت او خودش بنفسه ثابت است، و وحدانيت او را هم اثبات مى‌كند.