ترجمۀ تفسیر المیزان ج 3

پيروى ايمانى، و پيروى عملى از متشابه هم وقتى مذموم است كه بدون رجوع به محكم باشد چون پيروى آن بعد از رجوع به محكم، ديگر پيروى متشابه نيست بلكه پيروى محكم و عملى صحيح است نه مذموم.

و منظور از ﴿اِبْتِغَاءَ اَلْفِتْنَةِ﴾ اين است كه متشابه را دنبال كنند، و بخواهند به اين وسيله مردم را گمراه كنند، چون كلمه: «فتنه» با كلمه «اضلال» معنايى نزديك بهم دارند.

خداى تعالى نتيجه خطرناكترى براى اين عمل شيطانى ذكر كرده، و آن دست‌يابى به تاويل قرآن، و به اصطلاح امروز فلسفه احكام حلال و حرام است مى‌خواهند از اين راه، خود را از پيروى محكمات دين بى‌نياز نموده و در آخر دين خدا را از اصل منسوخ و متروك كنند.

بررسى معناى «تاويل» در آيات قرآنى و اقوالى كه در اين باره گفته شده است‌

كلمه «تاويل» از ماده «اول» است و اين ماده به معناى رجوع است، كه وقتى به باب تفعيل مى‌رود معناى برگرداندن را مى‌دهد، پس تاويل متشابه به معناى برگرداندن آن به يك مرجع و ماخذ است، و تاويل قرآن به معناى ماخذى است كه معارف قرآن از آنجا گرفته مى‌شود.

خداى تعالى كلمه «تاويل» را در چند مورد در كلام مجيدش آورده، از آن جمله فرموده: ﴿وَ لَقَدْ جِئْنَاهُمْ بِكِتَابٍ فَصَّلْنَاهُ عَلىَ عِلْمٍ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ تَأْوِيلَهُ يَوْمَ يَأْتِي تَأْوِيلُهُ يَقُولُ اَلَّذِينَ نَسُوهُ مِنْ قَبْلُ قَدْ جَاءَتْ رُسُلُ رَبِّنَا بِالْحَقِّ﴾‍¹ يعنى در آنچه خير مى‌دادند و مى‌گفتند: مولاى حقيقى ما خدا است، بر حق بودند، و آنچه بغير خدا مى‌پرستيديم باطل بود، و نيز اعتراف خواهند كرد كه نبوت، حق بود و دين خدا حق بود، و مساله بعثت از قبور حق بود.

و خلاصه كلام اين است كه در آن روز حقيقت همه آن معارفى كه انبيا آورده‌اند ظاهر مى‌شود.

از اين بيان فساد اين گفتار روشن مى‌شود كه بعضى گفته‌اند: «تاويل در آيه مورد بحث به معناى حقايق خارجيه است كه خبر صحيح با آن مطابق باشد، مانند امورى كه در روز قيامت رخ مى‌دهد، كه اخبار انبيا و رسل و كتب آسمانى مطابق با آنها و آنها مطابق (به فتح با) با اينها است».