Name: ترجمه کتاب تفسیر المیزان ج 3 - علامه طباطبایی
Availability: InStock
Author: علامه آیت اللَه سیّد محمّد حسین طباطبائی

ترجمۀ تفسیر المیزان ج 3

61

آنكه تشابهش از ناحيه نظم كلام باشد، مانند آيه: ﴿أَنْزَلَ عَلىَ عَبْدِهِ اَلْكِتَابَ وَ لَمْ يَجْعَلْ لَهُ عِوَجاً قَيِّماً﴾‍¹ كه تقدير آن «انزل على عبده الكتاب قيما، و لم يجعل له عوجا» است.
و نيز آيه: ﴿وَ لَوْ لاَ رِجَالٌ مُؤْمِنُونَ... لَوْ تَزَيَّلُوا﴾² كه نظم آن طورى است كه مايه تشابه آن شده.
و متشابه از جهت معنا، آياتى است كه متعرض صفات خدا و صفات روز قيامت است، زيرا تصور اينگونه صفات براى ما ميسور و ممكن نيست، چون در نفوس ما تنها صورت چيزهايى نقش مى‌بندد كه به وسيله يكى از حواس ظاهرى براى ما محسوس باشد، و يا حد اقل از جنس محسوسات باشد، و صفات خدا و خصوصيات قيامت هيچيك از اين دو قسم نيست.
و متشابه از جهت لفظ و معنا، پنج قسم است: آنكه تشابهش از جهت مقدار و كميت باشد. مانند جملاتى كه عموم و خصوصش معلوم نباشد، مثلا فرموده: ﴿فَاقْتُلُوا اَلْمُشْرِكِينَ﴾‍³، و نمى‌دانيم منظور عموم مشركين است، و يا مشركين مخصوص؟.
آنكه تشابه آن به خاطر نامعلوم بودن كيفيتش باشد، مثلا فرموده: ﴿فَانْكِحُوا مَا طَابَ لَكُمْ﴾‍⁴ و ما نمى‌دانيم اين نكاح واجب است يا مستحبّ.
1- آنكه تشابهش از جهت زمان باشد به اين معنا كه احتمال دهيم آيه نسخ شده باشد، و عمر حكمى كه در آن است سرآمده باشد، و احتمال دهيم كه نسخ نشده باشد، مانند آيه: ﴿اِتَّقُوا اَللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ﴾‍⁵ كه تقواى كامل را واجب مى‌كند با اينكه آيه‌ ﴿فَاتَّقُوا اَللَّهَ مَا اِسْتَطَعْتُمْ﴾⁶ تقوا را بقدر توانايى واجب كرده است.
1. كهف، آيه 1.
2. و اگر مردان و زنانى مؤمن و براى شما ناشناخته در بين آنان نبودند ما از اهل مكه، آنان را كه كفارند عذاب مى‌كرديم، و ليكن از آنجا كه مؤمن و كافر آنان براى شما مشخص نبود، و بيم آن مى‌رفت كه شما مؤمنين را هم به قتل برسانيد، و از اين ناحيه ندانسته گرفتار شويد، و خدا مى‌خواست تا هر كه را مى‌خواهد در رحمت خود كند، لذا صلح را براى شما مقدر كرد. فتح، آيه 25.
3. توبه، آيه 5.
4. نساء، آيه 3.
5. آل عمران 102.
6. تغابن، آيه 16.