ترجمۀ تفسیر المیزان ج 3

قضيه بعكس است (وقتى در نقاط شمالى روزها كوتاه مى‌شود در بلاد جنوبى بلند و وقتى در آنجا بلند مى‌شود در اينجا كوتاه مى‌گردد).

پس طول در يك طرف و كوتاهى در طرف ديگر است بنابراين اين خداى تعالى است كه دائما شب را داخل روز، و روز را داخل شب مى‌كند، اما در خود خط استوا و در دو نقطه قطب شمالى و جنوبى كه شب شش ماه و روز نيز شش ماه است به حسب حس ما چنين است، و گرنه در حقيقت حكم دگرگونى، دائمى و عمومى است.

﴿وَ تُخْرِجُ اَلْحَيَّ مِنَ اَلْمَيِّتِ وَ تُخْرِجُ اَلْمَيِّتَ مِنَ اَلْحَيِّ﴾ 

مراد از بيرون آوردن زنده از مرده و مرده از زنده‌

منظور از «بيرون كردن زنده از مرده» و به عكس، به وجود آوردن مؤمن از صلب پدر كافر، و بيرون آوردن كافر از صلب مؤمن است، به دليل اينكه خداى تعالى ايمان را حيات و نور و كفر را مرگ و ظلمت خوانده، و فرموده: ﴿أَ وَ مَنْ كَانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْنَاهُ وَ جَعَلْنَا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي اَلنَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي اَلظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا﴾‍.¹

البته ممكن نيز هست كه منظور از «مرده» و «زنده» اعم از كفر و ايمان باشد، و شامل زنده كردن گياهان مرده، و حيوانات و حتى زنده كردن زمين مرده نيز بشود، چون كلام خداى تعالى صريح و يا مثل صريح است در اينكه خداوند ميت را مبدل به حى وحى را مبدل به ميت مى‌كند، چون فرموده: ﴿ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقاً آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّه أَحْسَنُ اَلْخَالِقِينَ ثُمَّ إِنَّكُمْ بَعْدَ ذَلِكَ لَمَيِّتُونَ﴾‍² و آياتى ديگر از اين قبيل.

و اما اينكه بعضى از طبيعى‌دانان گفته‌اند: هيچ ماده بى حياتى داراى حيات نمى‌شود، بلكه حيات كه سرانجام منتهى به جرثومه‌هاى آن مى‌شود، از يك جرثومه به جرثومه ديگر منتقل مى‌گردد، بدون اينكه به ماده‌اى مرده و بى‌شعور منتهى گردد. علت اين نظريه‌اش اين است كه وى منكر پديد آمدن حادث است. جوابش هم اين است كه مى‌بينيم و تجربه هم ثابت كرده كه حيات جارى در يك جرثومه با مردن جرثومه باطل مى‌شود، پس مبدل شدن حيات به موت، كاشف از اين است كه بين زنده فلان جرثومه و مرگ آن ارتباطى هست، كه توضيح بيشتر اين معنا، مقامى ديگر لازم دارد. و آيه شريفه: ﴿تُولِجُ اَللَّيْلَ فِي اَلنَّهَارِ...﴾ تصرف خداى تعالى در ملك حقيقى و