ترجمۀ تفسیر المیزان ج 3

بنابراين از اين شش آيه، آن قسمتى كه دورنماى سوره است دو آيه وسط است كه مى‌فرمايد: ﴿نَزَّلَ عَلَيْكَ اَلْكِتَابَ﴾ تا جمله ﴿عَزِيزٌ ذُو اِنْتِقَامٍ﴾.

و بنابراين برگشت معناى آيه به اين مى‌شود كه فرموده باشد بر مؤمنين واجب است متذكر شوند به اينكه آن خدايى كه به وى ايمان آورده‌اند، خدايى است واحد در الوهيت. و قائم بر خلقت و تدبير عالم، آن هم قيامى با حيات، پس او هرگز در ملكش مغلوب نمى‌شود، و چيزى بدون مشيت و اذن او واقع نمى‌شود.

مؤمنين وقتى متذكر اين معانى بشوند آن وقت يقين مى‌كنند كه هم او اين كتاب را كه هادى به سوى حق و فارق و مميز ميان حق و باطل است نازل كرده، و نيز مى‌فهمند كه خداى تعالى در فرستادن اين كتاب و هدايت خلق به سوى حق و جدا سازى حق از باطل همان روشى را جارى ساخته كه در عالم اسباب و ظرف اختيار جارى ساخته است.

پس هر كس به اختيار خود ايمان آورد به پاداش عمل خود مى‌رسد، و هر كس هم كفر بورزد او نيز به كيفر رفتار خود خواهد رسيد، براى اينكه خداى سبحان، عزيز و داراى انتقام است.

اما عزيز است: براى اينكه او خدايى است كه هيچ معبودى و حاكمى جز او نيست، تا در اين جهات حكمى براند، و خدا را در حكمش مقهور خود سازد.

و اما اينكه داراى انتقام است: براى اينكه، اولا امور بندگان بر او پوشيده نيست، و ثانيا هيچ مخلوقى نمى‌تواند در عمل خود و كفرش از تحت اراده و مشيت او خارج شود.

«تنزيل» بر تدريج نزول دلالت دارد

﴿نَزَّلَ عَلَيْكَ اَلْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ﴾ در سابق گفتيم: كلمه «تنزيل» بر تدريج دلالت دارد، هم چنان كه كلمه «انزال» بر نزول يكپارچه دلالت مى‌كند.

ممكن است شما به گفته ما خرده گرفته و بگوييد: همه جا كلمه «تنزيل» به معناى نزول تدريجى نيست، به شهادت اينكه در آيه: ﴿لَوْ لاَ نُزِّلَ عَلَيْهِ اَلْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً﴾‍¹ مى‌بينيم كه مشركين صريحا اعتراض مى‌كنند كه چرا قرآن يكپارچه بر آن جناب نازل نشده، پس تنزيل در اين آيه به معناى نزول دفعى است، نه تدريجى. و در آيه: ﴿أَنْ يُنَزِّلَ عَلَيْنَا مَائِدَةً﴾‍² كه حواريين عيسى (علیه السلام) از آن جناب تقاضا مى‌كنند تا مائده‌اى از آسمان برايشان فرستاده شود نيز به