ترجمۀ تفسیر المیزان ج 7

حق كردن است، گو اينكه جمله‌ ﴿وَ هُوَ خَيْرُ اَلْفَاصِلِينَ﴾ با قرائت اول مناسب‌تر است.

و اما اينكه بعضى از مفسرين كلمه مزبور را به معناى خبر دادن از چيزى يا به معناى تعقيب و پى جويى گرفته‌اند صحيح نيست، زيرا با مورد آيه قابل تطبيق نيست.

اما اينكه به معناى خبر دادن و نقل داستان نيست جهتش اين است كه گر چه خداى تعالى در كلام خود بسيارى از داستانهاى انبياء (علیه السلام) و امم گذشته را نقل كرده الا اينكه در آيه مورد بحث، داستانى نقل نشده تا در آخرش بفرمايد: ﴿يَقُصُّ اَلْحَقَّ﴾ - خداوند داستان راست و خالى از دروغ را نقل مى‌كند. و اما اينكه به معناى دوم نيست؟ دليلش اين است كه اگر به آن معنا باشد، خلاصه معناى آيه چنين مى‌شود كه: سنت خداى تعالى در تدبير مملكت و تنظيم امور بندگانش بر اين جارى است كه همواره حق و حقيقت را تعقيب نموده و از آن پيروى كند. و اين معنا از اين نظر غلط است كه گر چه خداى سبحان جز به حق حكم ننموده و جز حق را دنبال نمى‌كند و ليكن ادب قرآن حكيم از اينكه نسبت تعقيب و پيروى به خداى تعالى دهد دور است، اگر هم بخواهد چنين معنايى را برساند مى‌فرمايد: ﴿اَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ﴾¹ و هرگز نمى‌گويد: «الحق مع ربك - حق با پروردگار تو است» براى اينكه در تعبير دومى بويى از «استمداد» و «تاييد» استشمام مى‌شود كه خود نشانه ضعف است.

گفتارى در معناى حقيقت فعل و حكم خداوند متعال‌

فعل خداى تعالى و حكمش نفس حق است، نه اينكه مطابق با حق و موافق با آن باشد.

توضيح اينكه: هر چيزى وقتى حق است كه در خارج و در اعيان، ثابت و واقع بوده باشد، نه اينكه وجودش وابسته به وهم و ذهن انسانى باشد، مانند خود انسان كه يكى از موجودات خارجى است، و همچنين مانند زمينى كه انسان در روى آن زندگى مى‌كند، و گياه و حيوانى كه از آن تغذيه مى‌نمايد، بنابراین وقتى آمرى ما را امر به چيزى مى‌كند و يا قاضى به چيزى حكم مى‌نمايد امر آمر و حكم قاضى وقتى حق مطلق است كه با مصالح مطلقى كه ماخوذ از سنت جارى در عالم است، موافق باشد. و وقتى حق نسبى و غير مطلق است كه اگر با نظام عام جهانى موافقت ندارد با مصالح نسبى ماخوذ از سنت جارى، نسبت به بعضى از