ترجمۀ تفسیر المیزان ج 9

كه از آن جناب پيروى كردند نازل شده است. علاوه بر اينكه، از ظاهر سياق برمى‌آيد كه مقصود از آيه دلخوش ساختن رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) است به وجود گروندگان به او چه مهاجر و چه انصار، چون مقصود از آن زمينه‌چينى براى آيه بعدى است كه مى‌فرمايد: «مؤمنين را بر كارزار تحريك كن».

و در تفسير قمى مى‌گويد: معصوم (علیه السلام) فرموده: حكم خدا در اوايل بعثت در باره مسلمانان اين بود كه يك نفر از ايشان مى‌بايستى در برابر ده نفر كافر مقاومت كند و اگر فرار مى‌كرد مرتكب يكى از گناهان كبيره - يعنى فرار از زحف - شده بود، و بر اين حساب صد نفر از ايشان مى‌بايستى در برابر هزار نفر مقاومت مى‌كردند. سپس وقتى خداوند معلوم كرد كه به خاطر ضعفى كه دارند نمى‌توانند به اين تكليف عمل كنند لذا اين آيه را فرستاد: ﴿اَلْآنَ خَفَّفَ اَللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً فَإِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ صَابِرَةٌ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ﴾ و بر آنان واجب كرد كه كمترين مرد آنان با دو مرد از كفار مقابله كند و اگر فرار كند مرتكب گناه فرار از زحف شده است، به خلاف اينكه كفار سه نفر باشند كه اگر يك فرد مسلمان از برابر آنان فرار كند مرتكب اين گناه نشده‌¹.

مؤلف: در تفسير عياشى از حسين بن صالح از امام صادق از امير المؤمنين (علیه السلام) قريب به اين مضمون روايت شده، و همچنين در اين معنا روايتى در الدر المنثور به چند طريق از ابن عباس و غير او روايت شده است‌².

و در الدر المنثور است كه شيرازى در كتاب القاب و ابن عدى و حاكم - وى سند را صحيح دانسته - از ابن عمر روايت كرده‌اند كه گفت: رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) كلمه «ضعف» را در آيه‌ ﴿اَلْآنَ خَفَّفَ اَللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً﴾ - با رفع - قرائت كردند³.