ترجمۀ تفسیر المیزان ج 18

نمى‌كند، چون خدا عادل‌تر از آن است كه بنده‌اش را به خاطر يك گناه دو بار عقوبت كند¹.

مؤلف: اين روايت را الدر المنثور هم از عده‌اى از صاحبان كتب حديث از على (علیه السلام) از رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) روايت كرده‌². و از فحواى آن استفاده مى‌شود كه آيه شريفه‌ ﴿وَ مَا أَصَابَكُمْ﴾ خاص به مؤمنين است، و خطاب در آن نيز به ايشان است، و مفادش اين است كه خدا گناهان همه ايشان را مى‌آمرزد، و ديگر در برزخ و قيامت عذاب نمى‌بينند، چون آيه شريفه گناهان را منحصر در دو قسم مى‌كند. يكى آنهايى كه با رساندن مصيبت مؤاخذه مى‌شوند، و يكى هم آنهايى كه بخشوده مى‌شوند. و روايت هم مفادش اين است كه بعد از مؤاخذه با مصائب، ديگر مؤاخذه‌اى نيست، و بعد از عفو هم ديگر مؤاخذه‌اى نخواهد بود، به همين جهت مساله از چند جهت مورد اشكال قرار مى‌گيرد:

اول از اين جهت كه ما در سابق گفتيم از سياق آيه برمى‌آيد كه به عموميتش مؤمن و كافر را شامل مى‌شود.

دوم از جهت اينكه معارض با روايات بسيار زيادى است كه شايد به حد تواتر معنوى برسد، رواياتى كه مى‌گويند: بعضى از مؤمنين در قبر و يا در آخرت عذاب مى‌بينند.

سوم از جهت اينكه اين روايت با ظاهر آياتى كه دلالت دارد بر اينكه موطن و محل جزاى اعمال آخرت است مخالفت دارد، مانند آيه‌ ﴿وَ لَوْ يُؤَاخِذُ اَللَّهُ اَلنَّاسَ بِظُلْمِهِمْ مَا تَرَكَ عَلَيْهَا مِنْ دَابَّةٍ وَ لَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلىَ أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لاَ يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَ لاَ يَسْتَقْدِمُونَ‌﴾³ چون ظاهر اين آيه اين است كه خداى تعالى جزاى اعمال را در دنيا نمى‌دهد، و گر نه هيچ جنبده‌اى روى زمين نمى‌ماند، بلكه آن را تاخير مى‌اندازد تا مدتى معين، همين كه آن مدت فرا رسيد ديگر حتى يك ساعت هم جلو و عقبش نمى‌اندازد. و همچنين آيات ديگرى كه دلالت دارد بر اينكه هر معصيت و مظلمه‌اى بازخواست مى‌شود، و روز بازخواست از آن بعد از مرگ و در قيامت است، مگر آنكه صاحبش در دنيا توبه كرده باشد، و يا با عمل نيكى آن را از بين برده باشد و يا در قيامت شفاعتى مشمول حالش گردد، و امثال اينها.

علاوه بر اينكه آيه مورد بحث، يعنى آيه‌ ﴿وَ مَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ﴾ همان طور كه قبلا هم گفتيم نه دلالت دارد بر اينكه مصيبت‌هاى وارده جزاى اعمال است، و نه بر اين كه عفو از بسيارى از گناهان ابطال جزاء در آنها است، بلكه