ترجمۀ تفسیر المیزان ج 18

رسالت هم جمع مى‌شود، مانند رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) كه هم رسول بود و جبرئيل را در بيدارى رو در روى خود مى‌ديد و با او سخن مى‌گفت، و هم نبى بود و جبرئيل را در خواب مى‌ديد. و اما محدث عبارت است از كسى كه كلام فرشته را مى‌شنود و با او سخن مى‌گويد، ولى او را نمى‌بيند، نه در خواب و نه در بيدارى‌¹

مؤلف: در معناى اين روايت روايات ديگرى نيز هست.

و در كتاب توحيد به سند خود از محمد بن مسلم و محمد بن مروان، از امام صادق (علیه السلام) روايت كرده كه فرمود: رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) تشخيص نمى‌داد كه اين شخصى كه با او سخن مى‌گويد جبرئيل و از طرف خدا است، مگر به توفيق‌².

و در تفسير عياشى از زراره روايت آورده كه گفت: به امام صادق (علیه السلام) عرضه داشتم: چطور رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) هنگامى كه پيامى از ناحيه خدا به سويش مى‌آمد از اين معنا نمى‌ترسيد كه اين پيام از طرف ابليس باشد، و اين شيطانست كه در قلب او مداخله مى‌كند؟ امام (علیه السلام) فرمود: خداى تعالى وقتى بنده‌اى را رسول خود مى‌سازد سكينت و وقار بر او نازل مى‌كند، در نتيجه پيام‌آور خدا نزدش مى‌آيد و رسول او را به چشم مى‌بيند، همان طور كه اشخاص ديگر را به چشم مى‌بيند.

و در كافى به سند خود از ابى بصير روايت كرده كه گفت: من از امام صادق (علیه السلام) از كلام خداى تبارك و تعالى پرسيدم كه مى‌فرمايد: ﴿وَ كَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنَا مَا كُنْتَ تَدْرِي مَا اَلْكِتَابُ وَ لاَ اَلْإِيمَانُ﴾ فرمود: روح عبارت است از خلقى كه در ميان خلائق از جبرئيل و ميكائيل هم بزرگتر است، و اين روح همواره با رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) و ائمه بعد از آن جناب هست، و كارش تسديد و تاييد آن حضرات است‌³.

مؤلف: در معناى اين حديث تعدادى روايت هست كه در بعضى از آنها آمده كه آن روح از ملكوت است. صاحب تفسير روح المعانى مى‌گويد: «طبرسى از حضرت ابى جعفر و ابى عبد اللَّه روايت كرده كه مراد از اين روح، فرشته‌اى است بزرگتر از جبرئيل و ميكائيل كه همواره با رسول خدا (صلى الله عليه وآله و سلم) بوده و هيچ گاه به آسمان صعود نمى‌كرده. و اين حرف در نهايت غرابت و شگفتى است، و احتمال مى‌رود كه استنادش به اين دو امام درست نباشد»⁴.