ترجمۀ تفسیر المیزان ج 18

كسى نمى‌تواند مقدارش را درك كند، يعنى به مساله نبوت بپردازد كه رحمت خاصه ما است، و هر كسى را كه بخواهيم بدان اختصاص مى‌دهيم؟ 

و دليل بر اينكه اختيار ارزاق و معيشت‌ها به دست انسان نيست، اختلاف افراد مردم در دارايى و فقر، و عافيت و صحت، و اولاد و ساير چيزهايى است كه رزق شمرده مى‌شود، با اينكه هر فرد از افراد بشر را كه در نظر بگيرى مى‌بينى كه او هم مى‌خواهد از ارزاق نهايت درجه‌اش را كه ديگر بيش از آن تصور ندارد دارا باشد. اما مى‌بينيم كه هيچ يك از افراد به چنين آرزويى نمى‌رسند، و به همه آنچه كه آرزومندند و آنچه كه دوست مى‌دارند نائل نمى‌شوند، از اينجا مى‌فهميم كه ارزاق به دست انسان نيست چون اگر مى‌بود هيچ فرد فقير و محتاجى در هيچ يك از مصاديق رزق يافت نمى‌شد بلكه هيچ دو نفرى در داشتن ارزاق، مختلف و متفاوت پيدا نمى‌شد، پس اختلافى كه در آنان مى‌بينيم روشن‌ترين دليل است بر اينكه رزق دنيا به وسيله مشيتى از خدا در بين خلق تقسيم شده، نه به مشيت انسان.

علاوه بر اينكه اراده و عمل انسان ها در به دست آوردن رزق يكى از صدها شرائط آن است، و بقيه شرائطش در دست آدمى نيست، و از انواع رزق آنچه مطلوب هر كسى است وقتى به دست مى‌آيد كه همه آن شرائط دست به دست هم دهند، و اجتماع اين شرائط به دست خدايى است كه تمامى شرائط و اسباب به او منتهى مى‌شود.

همه اينها كه گفتيم در باره مال بود، و اما جاه و آبرو آن نيز از ناحيه خدا تقسيم مى‌شود، چون متوقف بر صفات مخصوصى است كه به خاطر آن درجات انسان در جامعه بالا مى‌رود، و با بالا رفتن درجات مى‌تواند پايين دستان خود را تسخير كند و در تحت فرمان خود درآورد، و آن صفات عبارت است از فطانت، زيركى، شجاعت، علو همت، قاطعيت عزم، داشتن ثروت، قوم و قبيله و امثال اينها، كه جز به صنع خداى سبحان براى كسى دست نمى‌دهد، هم چنان كه فرموده: «﴿وَ رَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِيًّا﴾ ما بعضى از ايشان را به درجاتى ما فوق بعضى ديگر كرديم تا بعضى بعضى ديگر را مسخر خود كنند» .

پس، از مجموع دو جمله، يعنى جمله‌ ﴿نَحْنُ قَسَمْنَا...‌﴾ ، و جمله‌ ﴿وَ رَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ...‌﴾ ، استفاده شد كه تقسيم كننده ارزاق مادى و معنوى (جاه) در بين مردم، خداى سبحان است، و لا غير. و معناى جمله‌ ﴿وَ رَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ﴾ اين است كه: نبوت كه رحمت پروردگار تو است بهتر است از مالى كه مشركين در پى جمع آنند، پس وقتى تقسيم اين مال و جاه پست در دست آنان نيست، چگونه مى‌توانند بهتر از آن و مهم‌تر از آن را