ترجمۀ تفسیر المیزان ج 18

مى‌خواهند، و اين بدان جهت است كه اهل دوزخ محجوب از خدا هستند، هم چنان كه در جاى ديگر فرموده: ﴿كَلاَّ إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ‌﴾¹، و نيز فرموده: ﴿قَالَ اِخْسَؤُا فِيهَا وَ لاَ تُكَلِّمُونِ‌﴾².

پس معناى آيه مورد بحث اين مى‌شود: مجرمين از مالك دوزخ درخواست مى‌كنند كه او از خدا درخواست كند كه مرگشان را برساند.

معناى «قضاء عليه» ميراندن است، و منظور مجرمين از اين مرگ معدوم شدن و باطل محض گشتن است تا شايد به اين وسيله از عذاب اليم و شقاوتى كه دارند نجات يابند. و اين هم يكى از مواردى است كه ملكات دنيوى دوزخيان ظهور مى‌كند و از پرده برون مى‌افتد، چون در دنيا هم كه بودند مرگ را نابودى مى‌پنداشتند، نه انتقال از سرايى به سرايى ديگر، لذا در دوزخ تقاضاى مرگ مى‌كنند، مرگ به همان معنايى كه در دنيا در ذهنشان مرتكز بود، و گر نه بعد از مردن فهميدند كه حقيقت مرگ چيست و ديگر معنا ندارد كه چنان حقيقتى را درخواست كنند، اما ناخودآگاه ملكاتشان ظهور مى‌كند.

﴿قَالَ إِنَّكُمْ مَاكِثُونَ﴾ يعنى مالك به ايشان مى‌گويد: نه، شما در همين زندگى شقاوت‌بار و در اين عذاب اليم خواهيد بود.

مراد از اينكه در جواب درخواست مرگ، به دوزخيان گفته مى‌شود: «...اكثر شما از حق كراهت داشتيد» 

﴿لَقَدْ جِئْنَاكُمْ بِالْحَقِّ وَ لَكِنَّ أَكْثَرَكُمْ لِلْحَقِّ كَارِهُونَ﴾ 

از ظاهر اين آيه برمى‌آيد كه تتمه كلام مالك دوزخ باشد كه از زبان ملائكه - كه خود او نيز از آنها است - مى‌گويد: ما در دنيا برايتان حق را آورديم، اما شما از حق كراهت داشتيد. بعضى‌³ از مفسرين گفته‌اند: كلام خداى تعالى است، ولى اين احتمال بعيد است، چون در آيات قبل گفتيم كه اهل دوزخ از پروردگارشان محجوبند، و خدا با ايشان تكلم نمى‌كند.

و خطاب «كم» در آيه شريفه به دوزخيان است، بدان جهت كه انسانند، در نتيجه معنايش اين است كه: ما براى شما انسان ها حق آورديم، ولى بيشتر شما - كه همان مجرمانند - از حق كراهت داشتيد.

بعضى‌⁴ از مفسرين گفته‌اند: مراد از «حق» مطلق حق است، هر چه مى‌خواهد باشد،