مثنوی معنوی - دفتر اول
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر اول از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - نینامه - حقیقت عشق إلهی و کیفیت حرکت سالک در مسیر معبود. - توصیف حال عارف بِالله نسبت به دنیا. - لزوم تبعیت از ولیّ إلهی. - بیان راههای انحرافی مزوّران در مقابل مسیر حق. - معنای جبر و تفویض. - ادب حضرت آدم علیهالسلام در مقابل خداوند. - غیرت خداوند متعال در تحریم زشتیها. - تفسیر «مَن کانَ للّٰه کانَ اللٰهُ له». - بیان نفحههای الهی بر سالکان. - هدایتنیافتن معاندان. - توصیۀ پیامبر دربارۀ تقرّب به خدا با عقل. - اخلاص در عشق. - نکوهش قیاس.
مرتب سازی:
مثنوی معنوی - دفتر اول
130مؤمن اَر «یَنظُرْ بِنورِ اللَه» نبود *** عیبِ مؤمن را برهنه چون نمود؟!1 چونکه تو «یَنظُرْ بِنارِ اللَه» بُدی *** نیکویی را وا ندیدی از بَدی2 اندک اندک نور را بر نار زن *** تا شود نارِ تو نور ای بُوالْحَزَن3 تو بزن یا رَبَّنا آبِ طَهور *** تا شود این نارِ عالَمْ جمله نور4 آب و دریا جمله در فرمانِ توست *** آب و آتش -ای خداوند- آنِ توست گر تو خواهی، آتشْ آبِ خوش شود *** ور نخواهی، آب هم آتش شود بیطلبْ تو این طَلَبْمان دادهای *** بیشمار و عَدْ عطا بنهادهای5 🔹 با طلب چون نَدْهی ای حَیِّ وَدود؟! *** کز تو آمد جملگی جود و وجود6 🔹 در عدمْ کی بود ما را خودْ طلب؟! *** بیسبب کردی عطاهای عجب 🔹 جان و نان دادی و عمرِ جاودان *** سایرِ نعمت که نآید در بیان این طلبْ در ما هم از ایجادِ توست *** رَستن از بیدادْ یا رَبّ، دادِ توست7 بیطلب هم میدهی گنجِ نهان *** رایگان بخشیدهای جانِ جهان 🔹 هٰکَذا أنعِمْ إلیٰ دارِالسّلام *** بِالنَّبیِّ الْمُصطَفیٰ خَیرِالأنام!8 مژده بردن خرگوش سوی نخجیران که: «شیر در چاه افتاد!»
چونکه خرگوش از رهایی شاد گشت *** سوی نخجیران روان شد تا به دشت - نسخۀ قونیه: غیب مؤمن.
سنن ترمذیّ، ج 4، ص360؛ رسولاللٰه صلّی اللٰه علیه و آله و سلّم: «اِتَّقوا فِراسَةَ المُؤمِنَ... .» (از فراست و هوشيارى مرد مؤمن غافل نباشيد، چرا که او پيوسته با نور خدا مىنگرد( - سپس این آیه را تلاوت فرمود: - ﴿همانا در آن، نشانههایی است برای اهل بصیرت﴾.
یَنظُرْ بِنورِ اللَه: با نور خدا مینگرد. برهنه... : چگونه آشکارا ببیند؟ - نسخۀ قونیه: در بدی از نیکویی غافل شدی.
یَنظُرْ بِنارِ اللَه: با آتش خدا مینگرد (با نور الٰهی ننگرد؛ بلکه نگاهِ کژ او از آتشِ دوری از خدا و تاریکی نفس، نشأت گرفته باشد.) - نار: آتش. ای بوالحَزَن: ای شخص اندوهگین و غصّهدار!
- یا رَبَّنا: ای پروردگار ما. طَهور: پاک.
- آنگاه که خواست و تقاضایی در وجودمان نبود، تو آن را در ما قرار دادی و عطای بسیار و بیشمار به ما ارزانی داشتی.
- طلب: درخواست. حیِّ وَدود: خداوند زنده و بسیار مهربان.
- ایجاد: پدیدآوردن. رستن... : رهایی ما از ستم پیشگی نیز از عطای توست.
- و همچنین به طُفیل وجود و برکت برترینِ خلایق و پیغمبر برگزیدهات، عطای خویش را بر ما تمام کن و ما را بهسوی سرای سعادت و عافیت هدایت فرما.
- نسخۀ قونیه: غیب مؤمن.