Name: مثنوی معنوی - دفتر دوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر دوم

35

مار و کژدم مر تو را مونِس شود *** کآن خیالت کیمیای مس بوَد
صبرْ شیرین از خیالِ خوش شدَه‌ست *** کآن فَرَح و‌آن‌ تازگی پیش آمدَه‌ست‌¹
آن فَرَح آید زِ ایمان در ضمیر *** ضعفِ ایمانْ نا امیدیّ و زَحیر²
صبر از ایمان بیابد سر‌کُلَه *** حَیثُ لا صَبرَ فَلا إیمانَ لَه‌³
گفت پیغمبر: «خداش ایمان نداد *** هر که را نبوَد صبوری در نهاد»
آن یکی در چشمِ تو باشد چو مار *** هم وی اندر چشمِ آن دیگر نگار
ز‌آنکه در چشمت خیالِ کُفرِ اوست *** و‌آن‌ خیالِ مؤمنی در چشمِ دوست
کاندر این یک شخصْ هر دو فعل هست *** گاه ماهی باشد او و گاه شَست
نیمِ او مؤمن بود، نیمی‌ش گَبر *** نیمِ او حرص آوری، نیمی‌ش صبر
گفت یزدانت: «فَمِنکُم مؤمنٌ *** باز مِنکُم کافرٌ گَبرِ کُهُن»
همچو گاوی نیمۀ جِلدش سیاه *** نیمۀ دیگرْ سپید و همچو ماه
هر که این نیمه ببیند ردّ کند *** هر که آن نیمه ببیند کَدّ کند
از جمالِ یوسفْ اِخوانْ بس نَفور *** لیک اندر دیدۀ یعقوبْ نور
از خیالِ بَد، نظرْشان زشت دید *** چشمِ فرع و، چشمِ اصلی ناپدید
چشمِ ظاهر سایۀ آن چشم دان *** هر‌چه آن بیند، بگردد این بِدان
🔹 سایۀ اصل است فرع، امّا کجا *** سایه با خورشیدْ پا دارد به جا؟!
تو مکانی، اصل تو در لا مکان *** این دکان بربند و بُگشا آن دکان
شش جهت مگْریز زیرا در جهات *** شش در است و، شش‌دره مات است مات
🔹 این سخن را نیست حدّ، زندانیان *** مُضطَرَند از دستِ آن خرْ قَلتَبان
1. نسخۀ قونیه: کآن خیالات فرَج پیش آمدَه‌ست.
2. نسخۀ قونیه: آن فَرَج.
3. شرح بحرالعلوم و سبزواری: بیاید سر‌کُلَه.
  عیون اخبار الرضا علیه‌السلام، ج 2، ص 44؛ از امیرالمؤمنین علیه‌السلام: «و الصَّبرُ مِنَ الإيمانِ بِمَنزِلَةِ الرَّأسِ مِنَ الجَسَدِ و لا إیمانَ‌ لِمَن‌ لا صَبرَ لَهُ؛ صبر نسبت به ایمان مانند سر است نسبت به بدن، و کسی که صبر ندارد او را ایمانی نیست»