
مثنوی معنوی - دفتر سوم
براساس تصحیح سید حسن میرخانی
دفتر سوم از کتاب شریف «مثنوی معنوی» از آثار نفیس و گرانسنگ مولانا جلالالدین محمد رومی بلخی است که با تصحیحی بر متن مصحَّح مرحوم سیدحسن میرخانی، به ساحت طالبان علم و معرفت تقدیم میگردد. برخی از مهمترین موضوعات مندرج در این دفتر: - غیرت خداوند نسبت به اولیای الهی. - تقدّم توفیق الهی بر اعمال صالح بندگان. - عشق مُحِب، تمامی آثار محبوب را. - ترجیح علم و یقین بر ظن. - صبر اولیا بر قضای الهی و درخواست نکردن رفع آن. - جبر و تفویض. - فلسفۀ بلاها. - فلسفۀ دوریگزیدن انبیا از خلائق.
مثنوی معنوی - دفتر سوم
17امر حق تعالیٰ به موسیٰ علیه السّلام که:
«مرا به دهانی خوان که بدان دهانْ گناه نکردهای!»
گر نداری تو دمِ خوش در دعا *** رو دعا میخواه زِ اخْوانِ صفا بهر این فرمود با موسیٰ خدا: *** «وقتِ حاجت خواستن اندر دعا کِای کلیمُ اللَه ز من میجو پناه *** با دهانی که نکردی تو گناه» گفت موسیٰ: «من ندارم آن دهان» *** گفت: «ما را از دهانِ غیرْ خوان! از دهانِ غیر کی کردی گناه؟! *** از دهانِ غیر برخوان: ”کِای إلٰه“ آنچنان کن که دهانها مر تو را *** در شب و در روزها آرَد دعا1 یا دهانِ خویشتن را پاک کن *** روحِ خود را چابُک و چالاک کن» ----------
ذکرِ حق پاک است و چون پاکی رسید *** رخت بربندد، بُرون آید پلید میگریزد ضدّها از ضدّها *** شب گریزد چون برافروزد ضیا چون برآمد نامِ پاک اندر دهان *** نه پلیدی مانَد و نی اَندُهان بیانِ آنکه اَللٰهگفتنِ نیازمند، عینِ لَبّیک گفتنِ حق است
آن یکی «اَللٰه» میگفتی شبی *** تا که شیرین گردد از ذکرش لَبی گفت شیطانش: «خَمُش ای سخت روی *** چند گویی آخر ای بسیارگوی؟! این همه ”اَللٰه“ گفتی از عُتو *** خود یکی ”اَللٰه“ را لَبّیک کو؟!2 مینیاید یک جواب از پیشِ تخت *** چند ”اَللَه“ میزنی با روی سخت؟!» - . این بیت براساس نسخۀ قونیه با بیت قبل جابهجا شد. همچنین بعد از این بیت در این نسخه آمده است:
از دهانی که نکردَه ستی گناه *** و آن دهان غیر باشد عذرخواه. - . این بیت با بیت قبل در نسخۀ قونیه اینگونه آمده است: گفت شیطان:
«آخر ای بسیارگو *** این همه ”اللٰه“ را لبّیک کو؟!»
- . این بیت براساس نسخۀ قونیه با بیت قبل جابهجا شد. همچنین بعد از این بیت در این نسخه آمده است:
