Name: مثنوی معنوی - دفتر سوم- براساس تصحیح سید حسن میرخانی - مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی
Availability: InStock
Author: مولانا جلالالدین محمد بلخی رومی

مثنوی معنوی - دفتر سوم

25

نی چو عیسیٰ سوی گردون بر شود *** نی چو قارون در زمین اندر رود
با تو باشد در مکان و بی‌مکان *** چون بمانی از سرا و از دکان
او بر‌آرَد از کدورت‌ها صفا *** مر جفاهای تو را گیرد وفا
چون جفا آری، فرستد گوشمال *** تا ز نقصان وا رَوی سوی کمال
چون تو وِردی ترک کردی در روش *** بر تو قبضی آید از رنج و تَبِش
آن ادب‌کردن بوَد، یعنی: «مکُن *** هیچ تحویلی از آن عهدِ کُهُن
پیش از آن کاین قبضْ زنجیری شود *** این که دلگیر است، پاگیری شود
رنجِ معقولت شود محسوس و فاش *** تا نگیری این اشارت را به لاش»¹
در مَعاصی قبض‌ها دلگیر شد *** قبض‌ها بعد از اَجل زنجیر شد
«نُعطِ مَن أعرَضْ هُنا عَن ذِکرِنا *** عیشَةً ضَنْکاً و نَحشُرْ بِالعَمیٰ»²
دزد چون مالِ کسان را می‌بَرد *** قبض و دلتنگی دلش را می‌خورَد³
او همی‌گوید: «عجب، این قبض چیست؟» *** قبضِ آن مظلوم کز شَرّت گریست
چون بدین قبضْ اِلتِفاتی کم کند *** بادِ اصرارْ آتشش را دَم کُنَد⁴
قبضِ دلْ قبضِ عَوان شد لاجرم *** گشت محسوسْ آن معانی، زد عَلَم
قبض‌ها زندان شده‌ست و چارمیخ *** قبض بیخ است و بر‌آرَد شاخْ بیخ
بیخ پنهان بود، هم شد آشِکار *** قبض و بَسطِ اندرونْ بیخی شمار
چون‌که بیخش بَد بوَد، زودش بزن *** تا نرویَد زشت خاری در چمن
قبض دیدی، چارۀ آن قبض کن *** ز‌آنکه سر‌ها جمله می‌رویَد ز بُن
بَسط دیدی، بسطِ خود را آبْ دِه *** چون بر‌آید میوه، با اصحابْ دِه
🔹 باز‌گرد و قصّۀ اهلِ سَبا *** باز‌گو، تا باز‌گویم: «مَرحَبا!»
1. . لاش: لاشیء، ناچیز.
2. . مصرع اول *** براساس نسخۀ قونیه اصلاح‌شد. میرخانی: لفظِ ﴿مَن...﴾.
  سوره طه آیه 124؛ ﴿و كسى كه از ياد خدا إعراض كند، پس بدرستى كه زندگى او توأم با سختى و مشكلات خواهد بود، و ما او را در روز قيامت كور محشور خواهيم كرد!﴾
3. . نسخۀ قونیه: دلش را می‌خَلَد.
4. . نسخۀ بریتانیا (الف): باد إضرار.